( 111 ) 



Naar mijn gevoelen is, bij het ontwerpen van plannen voor 

 het waarnemen van den naasten overgang der planeet Venus, 

 over eene dringende behoefte wat ligtvaardig henen gestapt, 

 namelijk over die aan geschikte waarnemers. Er wordt eene 

 veeljarige oefening gevorderd om met heliometers en met mi- 

 crometers in het algemeen de naauwkeurigheid te kunnen be- 

 reiken, waarvoor die werktuigen vatbaar zijn. Het photogra- 

 phisch afbeelden der zon, met de hier gevorderde naauwkeurig- 

 heid, is eene zware taak. Bij de waarneming van in- en 

 uitgang heeft men binnen den tijd van eene halve minuut 

 verschijnselen waartenemen, waarop alles aankomt en die met 

 de uiterste kalmte moeten opgenomen en beschreven worden. 

 Het zal inderdaad niet ligt zijn om voor al die waarnemingen 

 een toereikend aantal geoefende sterrekundigen te vinden. Er 

 zijn vele sterre wacb ten op aarde, maar vrij weinige, waar open- 

 lijke blijken van eene onverdroten werkzaamheid wordt gegeven. 

 Het getal van hen die sterrekundigen worden genoemd is zeer 

 aanzienlijk, maar er zijn waarlijk niet velen , die bewezen heb- 

 ben met de werktuigen het fijnste te kunnen voortbrengen, 

 waarvoor zij vatbaar zijn. Men zal tijdelijk de sterrewachten 

 moeten ontvolken en van hare beste waarnemers moeten be- 

 rooven, maar ook bij dien maatregel zullen Frankrijk, Engeland, 

 Rusland en Noord -Amerika hunne sterrekundigen dringend 

 behoeven. De Commissie van den Noord Duitsch en Bond 

 eischt, voor zich alleen , negen ontwikkelde sterrekundigen, 

 negen helpers, die in de sterrekunde niet onbedreven mogen 

 zijn en acht photographen. Het zal niet aan jongelieden ont- 

 breken, die gaarne op kosten van den Staat en met eene goede 

 bezoldiging eene belangrijke reis willen ondernemen, maar ik 

 geloof dat het niet zoo ligt zal vallen het toereikend getal 

 bereidwilligen te vinden, op wier ervaring men staat kan ma- 

 ken. Kan Nederland een of twee uitmuntende waarnemers 

 bijzetten, dan zal het daardoor de zaak meer bevorderen dan 

 door het aanbrengen van eenige duizenden guldens. Tk zoude 

 mij daar niet tegen verklaren, al moesten de werkzaamheden 

 aan de sterrewacht te Leiden, ten gevolge daarvan, voor eenige 

 maanden worden gestaakt. 



Ten slotte wil ik nog kortelijk vermelden hoedanig de over- 



