DE PHYSOMETER. 



EEN NIEUW WERKTUIG TOT BEPALING VAN VERANDERLIJKE VOLUMINA 

 VAN LUCHT EN VAN ANDERE LICHAMEN. 



P. HARTING. 



INLEIDING. 



Er zijn weinige vraagstukken, die de aandacht van zoo vele 

 natuurkundigen hebben bezig gehouden als dat aangaande de 

 rol welke de zwemblaas der visschen speelt. Het is mijn voor- 

 nemen niet hier de geschiedenis van dit vraagstuk uitvoerig te 

 behandelen. Yoor mijn tegenwoordig doel is het voldoende 

 eenige hoofdpunten aan te stippen, ten einde te doen zien dat 

 het nog geenszins opgelost is. 



Zij die daarnaar getracht hebben, zijn van tweederlei stand- 

 punt uitgegaan. Volgens het eene zoude de zwemblaas een 

 hulp-ademhalingsorgaan zijn; volgens het andere een hydrosta- 

 tische toestel, waardoor de visch zijn evenwichtsstand in het 

 water bewaart, en door zamen drukking en uitzetting der daarin 

 bevatte lucht, in het water beurtelings daalt en rijst. 



De eerste dezer voorstellingen ging uit van needham. Zij werd 

 door hem geopperd in een in 1668 te Amsterdam verschenen 

 geschrift, getiteld: Disquisitio anatomica de formato foetu. 

 Toen en nog lang daarna was echter noch de anatomische kennis 

 van het maaksel der zwemblaas, noch de kennis van de zamen- 

 stelling der daarin bevatte lucht, noch zelfs van het ademha- 

 lingsproces zelve, genoeg gevorderd, om die voorstelling meer 

 dan eene bloote gissing te doen zijn. 



De tweede voorstelling werd het eerst geopperd in 1675 

 door zekeren a. j., echter slechts als een bloot vermoeden, in 



