( 309 ) 



middelde cijfers inderdaad zeer gering wordt, er toch tamelijk 

 groote verschillen bestaan tusschen de nitkomsten der bereke- 

 ning voor onderscheidene waarnemingsreeksen ouder veranderde 

 omstandigheden. Zulke verschillen kunnen trouwens niet ver- 

 wonderen, wanneer men bedenkt, dat in de bovengenoemde 

 gevallen de uitzetting en inkrimping der lucht, gemeten door 

 het verschil in stand van de waterkolom in de maathuis, niet 

 meer dan -^ tot T ^ ïï van het geheele volume der lucht be- 

 droeg, terwijl bovendien de waarde van k, ofschoon met groote 

 zorg voor een tiental plaatsen der maathuis bepaald, toch on- 

 zekerder is voor de tusschenliggende punten der schaal, voor 

 welke zij alleen door vergelijking der twee naastbij liggende 

 punten kan gevonden worden. 



Eenigzins vreemd is het evenwel, dat al "de door berekening 

 gevonden uitkomsten, op ééne uitzondering na, beneden het 

 ware volume blijven In het onderhavige geval zouden boven- 

 dien al de cijfers nog eene kleine vermindering ondergaan, in- 

 dien de 'spanning des waterdamps werd in rekening gebracht. 

 Wat de reden is dezer steeds te lage uitkomst, is mij duister 

 gebleven. Mogelijk is het evenwel, dat, in weerwil van de groot- 

 ste gebruikte zorg om den onderrand van het glas in volkomen 

 horizontale houding met de wateroppervlakte in aanraking te 

 brengen, zoodat er geen lucht ontsnapte, dit laatste toch nog 

 tengevolge van eene zeer geringe afwijking van den horizontalen 

 stand heeft plaats gehad. 



Het door mi} met dit werktuig beoogde doel was het in de 

 eerste plaats tot het doen van physiologische onderzoekingen te 

 doen strekken, Kan men nu ook bezwaarlijk verwachten, dat, 

 bij bet doen van waarnemingen daarmede aan lucht die in 

 door vliezige wanden begrensde ruimten bevat is, eene groote 

 nauwkeurigheid in de daaruit afgeleide absolute maat der 

 voorhanden lucht bereikbaar is, zoo kan men toch vooraf na- 

 gaan, hoe groot daarop de invloed van den wand der zwem- 

 blaas is. 



Ten dien einde werd het volume van een met lucht gevulde 

 zwemblaas van een grooten brasem zoo na mogelijk bepaald 



