( 311 ) 



Met behulp der op blz. 306 gegeven formule en onder het 

 aanbrengen der barometer- en temperatuur-correctiën, werd nu 

 gevonden dat dit verschil beantwoordde aan een volume lucht 

 van 69,81 kub. centim., hetgeen van het ware volume 7,586 

 kub. centim. of ongeveer 10 proc. verschilt. Dit verschil is 

 meer dan dubbel zoo groot als het grootste verschil hetwelk bij 

 het gebruik van enkel door water begrensde lucht is waarge- 

 nomen en kan derhalve noch geheel aan fouten der methode 

 noch aan fouten in de waarneming worden toegeschreven. Ook 

 laat het zich niet moeielijk inzien, dat er bij de uitzetting en 

 inkrimping der lucht in de zwemblaas nog eene andere oorzaak 

 in het spel is dan alleen hef verschil in drukking. De bereke- 

 ning op grond der wet van boyle veronderstelt eene geheel 

 onbelemmerde uitzetting en inkrimping. Maar zoodra de lucht 

 binnen een vlies besloten is, dat voor rekking en inkrimping 

 vatbaar is, dan kan de weerstand die aan dit vlies zelve eigen 

 is, niet buiten invloed blijven. Het duidelijkst blijkt dit, wan- 

 neer men een vooraf gedroogde met lucht gevulde zwemblaas 

 aan de proef in den physometer onderwerpt. In weerwil dat 

 het dunne vlies al spoedig water opneemt en buigzaam wordt, 

 .zijn de aanvankelijk bij de rijzing en daling waarneembare 

 verschillen in den stand van het water in de maathuis zeer 

 gering. Deze nemen allengs toe, maar eerst na verscheidene 

 uren zijn die verschillen weder gelijk geworden aan die welke 

 dezelfde zwemblaas vertoonde toen zij nog in den verschen toe- 

 stand was. Deze traagheid van den wand der zwemblaas, of- 

 schoon in den met vocht doordrongen toestand natuurlijk het 

 geringst, oefent echter ook dan nog genoegzamen invloed uit, 

 om de berekening van het volume der daarin bevatte lucht, 

 gegrond op het waargenomen verschil, te doen falen. Toch 

 kan men daaruit bij benadering tot dit volume besluiten, en, 

 indien men eene reeks van dergelijke bepalingen verrichtte, 

 zoude het misschien gelukken, althans voor zwemblazen van de- 

 zelfde vischsoort, eenen gemiddelden factor te vinden, die men 

 den traagheids-coëffrcient zoude kunnen noemen. In het gegeven 

 geval zoude die factor 1,09 bedragen. Het zal echter beneden 

 blijken, dat op dien factor ook de omvang der zwemblaas en 

 zelfs de graad van spanning harer wanden invloed uitoefent. 



