( 312 ) 



Wanneer de zwemblaas nog op hare plaats in de ligchaams- 

 holte van den visch is, voegt zich bij deze door de traagheid 

 van den wand der zwemblaas veroorzaakte vermindering in de 

 uitzetting en inkrimping der lucht nu ook nog die welke het 

 gevolg is van eene dergelijke traagheid in de bewegingen van 

 den ligchaamswand. Het is mij echter bij onderzoek gebleken, 

 dat het verschil in dit geval minder groot is, en nog bijna bin- 

 nen de grenzen der waarnemingsfouten valt. Evenwel wanneer men 

 eenige achtereenvolgende metingen doet en daaruit de gemid- 

 delde afleidt, dan bevindt men, dat de zwemblaas, vrij zijnde, 

 zich iets sterker uitzet dan terwijl zij een bestanddeel van het 

 ligchaam uitmaakt. Bij een zeelt bedroeg het verschil ongeveer 

 4 proc. 



Men moet bovendien nog op eene andere bron van fouten 

 bedacht zijn. Het kan namelijk gebeuren, dat zich ook in het 

 darmkanaal van den visch lucht bevindt, en deze oefent dan 

 natuurlijk dezelfde werking uit als de lucht in de zwemblaas. 

 Na elke proef is het derhalve noodig den visch onder water 

 te openen, ten einde te kunnen nagaan of er ergens in zijn 

 ligchaam, behalve in de zwemblaas, lacht aanwezig is. In de 

 tot dusver door mij aan dit onderzoek onderworpen visschen 

 is echter meestal in het geheel geen lucht in het darmkanaal 

 gevonden, en in een paar gevallen waar daarin enkele luchtbel- 

 len bevat waren, waren deze zoo klein, dat zij geen noemens- 

 waardigen invloed op het resultaat der proef konden hebben. 



Al blijkt nu ook uit het boven gezegde, dat men uit het ver- 

 schil in hoogte van de waterkolom in de maathuis bij het op 

 en neder bewegen van den visch, alleen bij benadering het 

 geheele volume van de in de zwemblaas bevatte lucht kan 

 afleiden, zoo neemt dit niets weg van de waarde van het 

 werktuig om daarmede bepalingen te doen, die, als elk voor 

 zich betrekkelijk juist zijnde , onderling vergelijkbaar zijn. 

 Inderdaad kan men het toe- en afnemen van de lucht in de 

 zwemblaas gedurende het leven met eene vrije groote nauw- 

 keurigheid volgen. Om dit te doen zien, zal het dienstig zijn 

 uit de reeksen van waarnemingen, die reeds door mij aan eenige 

 visschen gedaan zijn, er althans eene mededeelen. 



