( 323 ) 



van den wand in aanmerkelijke mate toeneemt. Zeer waar- 

 schijnlijk is dit ook bij de zwemblaas het geval. 



Het caoutchouc zelf neemt echter, zoo als de reeds voor vele 

 jaren door wertheim *) verrichte waarnemingen leeren, bij uit- 

 rekking ook in volume toe De wijze, waarop wertheim zijne 

 bepalingen deed, namelijk door metingen met een diktepasser 

 die nog tiende gedeelten van den millimeter aangaf, kan even- 

 wel onmogelijk zeer nauwkeurig zijn Onlangs zijn dergelijke 

 bepalingen ook gedaan door émilie villa ri f), die eene betere 

 methode aanwendde, namelijk de bepaling van het specifiek 

 gewigt van dezelfde reep caoutchouc in den sterk gerekten en 

 in den niet gerekten toestand. Men zoude daartegen alleen 

 kunnen aanvoeren, dat de mogelijkheid bestaat, dat er in het 

 caoutchouc zeer kleine mikroskopische barstjes ontstaan, waarin 

 lucht dringt, en dat deze de oorzaak der afneming van het 

 specifiek gewicht zouden zijn. 



Met den physometer nu kan men deze toeneming van het 

 volume van het caoutchouc dadelijk zichtbaar maken en meten. 

 De volgende proef kan slechts als eeue voorloopige worden 

 beschouwd. Zij is echter voldoende voor het tegenwoordige oog- 

 merk 



Op den bodem van de flesch werd een gewicht van 3 kilo- 

 gram geplaatst. Door middel van een ijz-eren haak werden 

 daaraan twee ringen van gevulcaniseerd caoutchouc «verbonden, 

 waarin aan de tegenovergestelde zijde een tweede haak greep, 

 die vastgeschroefd was aan het benedeneinde van een der kope- 

 ren stelen. De middellij nen en de dikte der caoutchoucringen 

 waren vooraf door metingen op een tiental verschillende plaat- 

 sen met een passer, welke vijftigste deelen van den millimeter 

 aangaf, zoo nauwkeurig mogelijk bepaald geworden en daaruit 

 werd hun volume berekend. Dit bedroeg 5506,88 kub. 

 millimeters. Nadat de toestel met water gevuld was, en daarbij 

 tevens met zorg op de vroeger (bl. 301) beschreven wijze alle, 

 ook de kleinste, luchtbelletjes verwijderd waren, werd er een 



*) G. werthebi, Mémoires de phyaique mécanïque. Paris, H48. Anti. de 

 chimie et de physique. 3me sér. T. XXII. 

 f) TJit de Nuovo Cimento medegedeeld in Les Mondes. T. XXV. p. 310. 



21* 



