( 129 ) 



aanwijzing van haldat was in het werk gesteld; ongetwijfeld 

 heb ik vroeger ook die beschrijving gelezen; maar zij was mij 

 geheel ontgaan, zeker omdat ik die proef nimmer herhaald had. 

 Ik bedoel de verandering van een positief of negatief één-assig 

 kristal-plaatje in een twee-assig door een van buiten in eene 

 rigting loodregt op de as passend aangebragten druk. 



De ringen van zulk een loodregt op de as gesneden plaatje 

 verlengen zich wanneer het positief is, in de rigting van den 

 druk en gaan eindelijk in de lemniscaten van een fwee-assig 

 kristal over, waarbij het vlak der optische assen met diezelfde 

 rigting zamenvalt. Wanneer daarentegen het kristalplaatje ne- 

 gatief is, verlengen zich de ringen en plaatst zich het vlak der 

 optische assen in de rigting loodregt op die, waarin de druk 

 wordt uitgeoefend. In zoo verre waren de resultaten mijner 

 proef volkomen gelijk aan die van moigno en soleil. 



Als positief kristal nam ik kwarts. Maar als negatief kristal 

 nam ik natuurlijk een plaatje kalk-spath ongeveer 2 mm dik, dat 

 ik het eerst bij de hand had — een veel zachter mineraal dan ge- 

 noemde geleerden bezigden. De kalkspath kon den druk geen vol- 

 doenden weerstand bieden ; zij brokkelde hier en daar aan den kant 

 af; en het zonderlinge, waar ik hier op komen wilde, is dat het 

 plaatje blijvend twee-assig werd en zulks nu, na meer dan twee 

 maanden, nog is. Het is echter niet overal even sterk twee-assig. 

 In het midden is dit in het geheel niet merkbaar ; maar komt 

 men digter bij de kanten waar de druk werd aangebragt, dan 

 bespeurt men zulks door den overgang van het donkere kruis 

 in twee donkere gelijkzijdige hyperbolen, wier toppen een wei- 

 nig uit elkander wijken, zooals men dit bij zeer zwak twee- 

 assige kristallen aantreft. Komt men nog digter bij die kan- 

 ten, dan worden de ringen langzamerhand al meer en meer ge- 

 rekt ; en kort op die kanten gaan zij in lemniscaten over, die 

 wel eenigszins verward door elkander liggen, doch overigens 

 juist zoo zijn als ze door een kristal, waarin de assen slechts 

 een kleinen hoek maken, zouden worden gegeven. 



In de rigting loodregt op den druk van het middelpunt uit- 

 gaande en links en regts daarneven vindt men het plaatje nog 

 volkomen éénassig ; er komen echter nog onregelmatigheden 

 genoeg voor; zoo gaan die gelijkzijdige hyperbolen b.v. opliet 



VERSL. EN MED. AFD. NATÜURK. 2<*e REEKS. DEEL VII, ^ 



