( 275 ) 



andere geleerden daaronder moeten verstaan. Hij verstaat on- 

 der subjectief, wat men gewoonlijk daarmede wil gezegd heb- 

 ben : een waarnemer namelijk, die aan de waargenomen ver- 

 schijnselen, ten gevolge van een eigenaardigen toestand van 

 hem zelven of van zijn orgaan, eene andere duiding geeft dan 

 zij inderdaad bezitten, levert subjective resultaten, die de ware 

 objective beteekenis missen. Wat betreft doppler\s redeneering : 

 stel voor den waarnemer een paal in de plaats en het zal hem 

 onverschillig zijn; het subject waarnemer is voor hem niets 

 anders dan het mikpunt of eindpunt waarheen zijne golfslagen 

 met versnelden of vertraagden pas voortgaan ; zijne redeneering 

 heeft dus een volkomen objectiven zin. 



Inderdaad de analyse van petzval miste haar doel ; de 

 resultaten der door hem veredelde theorie van doppler stem- 

 men, wanneer ik ze goed begrijp, volkomen met doppler's 

 beschouwing ; de afwijkingen, waarop petzval nog wijst, zijn 

 toch voor de gewone toestanden van ondergeschikt belang en 

 bestaan meer in naam dan inderdaad. Van het oogenblik af 

 dat petzval de elementaire impulsies, aan de middenstof door 

 de voortbewogen bron medegedeeld, als zoodanig onveranderd 

 laat voortbestaan en alleen achteruit of vooruit voortgaan, zonder 

 ze allen individueel in trillingen op te lossen, is hij in de strik- 

 ken verward en reddeloos verloren. Had hij zich voor een oogen- 

 blik met zijn lichtstraal eens buiten de rigting der beweging 

 van de bron gewaagd of over de oorzaak nagedacht, welke die 

 vlot geworden impulsies moest voortdrijven, misschien had hij 

 dan zijn misslag nog ingezien. 



Wat betreft zijne beide andere tegenwerpingen, die vermog- 

 ten niets tegen doppler's beschouwing. Hoogst merkwaardig 

 zijn dan ook de woorden, waarmede petzval zijne laatste ver- 

 handeling eindigt : 



//Wenn auch bei dem gegenwartigen Stande dieser Streit- 

 frage der Einfïuss der progressiven Bewegung einer Ton- oder 

 Licht-quelle auf die schwingende Bewegung als noch nicht 

 vollstandig erörtert zu betrachten ist, so ist es doch ganz ge- 

 wiss nicht derjenige, dem Masse nach, und auch der Ordnung 

 der Wirkungen nach, zu dem es gehort, den die doppler'scIic 

 Theorie angiebt." 



19» 



