( 25 ) 



ductie een verschil van 0.0036 liin of ,-,.-,.„ , der waarde. De 



J 122000 



bepaling van borda blijkt dus ook hier nog wel op 



100000 

 harer waarde, dunkt mij, onzeker. 



4. Hiermede stap ik van de Parij ssche uitkomsten af en ik 

 ga nu over tot het naauwkeurigste wat stellig de latere tijden 

 in dit opzigt hebben opgeleverd, tot de bepalingen namelijk van 

 bessel zelven en van schumacher, die te zamen behooren en 

 elkander in zekeren zin voor ons kunnen controleren. 



Het eigenaardige der methode van bessel, in tegenstelling 

 met die van borda, bestaat hierin, dat zij eigenlijk eene difle- 

 rentiaal-methode is. Ten einde onafhankelijk te worden van 

 den invloed van het ophangpunt, waarop door borda niet vol- 

 doende *) gelet was, liet bessel een korten en een langen slin- 

 ger aan denzelfden ophangings-toestel schommelen, waarvan de 

 lange juist eene Toise du Pérou langer was dan de korte. Ten 

 einde het door borda verwaarloosde gedeelte van den invloed 

 der lucht f) te kunnen elimineeren, hetwelk ontstaat uit de 

 mede-beweging der omgelegen luchtdeeltjes, waarop dub uat reeds 

 opmerkzaam maakte, liet bessel een zwaren en een ligten bol, 

 een koperen en een ivoren, die dus onder gelijke uitwendige afme- 

 tingen een zeer verschillend gewigt bezaten, aan dezelfde draden 

 schommelen ; hierdoor werd het hem mogelijk den verlangden 

 coëfficiënt k te bepalen, Eene enkele bepaling van de lengte 

 van den enkel voudigen secunde-slinger vorderde alzoo minstens 

 vier reeksen van waarnemingen, twee met den zwaren bol, waar- 

 van eene met den korten en de andere met den langen draad, 

 en evenzoo twee met den ligten bol, de eene weder met den 

 korten en de andere met den langen draad. In de einduitkomsten 

 van bessel komen twee onbekende grootheden voor; de eene e 

 is vermenigvuldigd met een factor die hieruit ontstaat, dat het 

 geometrisch zwaartepunt van den geheelen slinger, dat is het 

 zwaartepunt der verdrongen luchtmassa, niet zamenvalt met zijn 

 physisch zwaartepunt, eene omstandigheid, waarop men vóór bessel 



*) Bessel, in de geciteerde Untersuchungen etc. p. 79, 

 f) Ibidem p. 32 et seqq. 



