( 30 ) 



verschil van den ondergrond aangetoond. Hoe het ook zij, wij 



vinden hier weder eene onzekerheid die tot ^-^^r der waarde 



50000 



opklimt. Men mag niet voorbijzien, dat de metingen in Gül- 

 denstein en Berlijn beiden met een anderen slingerbol werden 

 gedaan dan die in Königsberg, namelijk met den hollen en 

 massiven platina-cylinder. Die platina- cylinder konde niet worden 

 omgekeerd *) ; meer dan waarschijnlijk zal de massive cylinder 

 welke in den hollen geschoven werd, wel niet homogeen ge- 

 weest zijn ; ik zoude bijna denken, dat wij hier te doen hebben 

 met de oorzaak eener constante fout. Hoe jammer dat bessel 

 zelf zijne resultaten niet aan die formule getoetst heeft, zoo 

 ver mij althans bekend is ; hij zoude in dezen vrij wat be- 

 voegder beoordeelaar dan ik zijn geweest. 



6. Ik ga over tot de vierde en laatste verhandeling van 

 bessel waarover ik spreken wil, die over den Pruissischen étalon, 

 welke ik weer als afzonderlijken afdruk bij de hand heb f). 

 Het is mij te doen om de naauwkeungheid te kennen waarmede 

 bessel en baeyer lengte-maten kunnen vergelijken. Bessel 

 geeft §) voor de lengte van den pruissischen étalon in Parijssche 

 lijnen, uit 24 metingen van 1835 : 



417.38918 db 0.00011. 



Daarna deed hij in 1837 de noodige onderzoekingen om de 

 dilatatie van dezen étalon te bepalen, waarbij hij afwisselend 

 aan warmte en koude moest worden blootgesteld. Vervolgens 

 geeft bessel als resultaat van 48 in 1837 nog naauwkeuriger 

 metingen **) : 



voor den étalon 417.38989 ± 0.0000375. 



Beide uitkomsten wijken 0.00021 lijnen van elkander af; 

 bessel doet opmerken, dat dit verschil het gevolg kan zijn 

 van de tusschengelegen temperatuur- veranderingen. Deze uit- 

 komsten zijn verkregen door vergelijking met dezelfde Toise du 



*) Abhandlungen der Berliner Akademie aus dem Jahre 1835. p. 164. 

 f) Darstellung der Untersuchungen und Maassregeln, etc. Berlin, 1839, reeds 

 in art. 1 geciteerd. 

 §) 1. c. p. 73. 

 **) 1. c. p. 89. 



