( 250 ) 



oververzadigd, en kon de spanning bij de bestaande uitwegen ook 

 noch zoodanig versterkt worden, dat zij in staat was eene uit- 

 spuiting teweeg te brengen; maar het duurde nu veel langer 

 alvorens de waterspiegel tot de bovenste opening gedaald was, 

 omdat de ophooping van gas meer aan de oorspronkelijke ont- 

 wikkeling dan aan het vrij worden van geabsorbeerd gas viel 

 toe te schrijven. Op die wijze verklaart zich de wijziging van 

 het verschijnsel sedert 14 Aug. Eindelijk op 22 Aug. was het 

 dynamisch evenwicht van gas-ontwikkeling en gelegenheid tot 

 ontwijken in bovenvermelden zin tot stand gebracht. De nauwe 

 uitwegen of omwegen, die vóór het doorboren der kleilaag reeds 

 bestonden, en waardoor toen de spanning tot zekere hoogte be- 

 perkt en geregeld werd, zijn door de herhaalde gas- en water- 

 beweging later waarschijnlijk eenigszins vermeerderd of vergroot 

 geworden, zoodat in 't algemeen de spanning boven de water- 

 oppervlakte moest verminderen, en ook daardoor het verzwakken 

 van het verschijnsel bespoedigd werd. 



Nu blijft nog de vraag te beantwoorden, of ten minste te 

 behandelen : Waar komt het gas vandaan ? Dat het in hoofd- 

 zaak gevormd wordt door de langzame maar voortdurende ont- 

 binding van organische en wel plantaardige zelf standigh eden 

 zal niemand betwisten. Onzeker is het evenwel, op welke 

 diepte wij die bron van gas-ontwikkeling te zoeken hebben. 

 In dit opzicht is het volgende noch aan te voeren. Zoo als 

 boven bewezen is, kan het ondervlak van de kleilaag niet veel 

 hooger dan het ondereinde van de buis gelegen zijn, misschien 

 op eene diepte van 16 a 17 meter. Op 22 meter dachten 

 de arbeiders met het ondereinde in zand te zijn. Op 25 meter 

 stond de buis ten minste 1 meter diep zeker in zand. Daar- 

 tusschen liggen dus een 6 of S meter, waar mogelijk veengrond 

 is gelegen. Tegen deze onderstelling spreekt alleen, dat door het 

 opspuiten geen veen naar boven is gevoerd, en tevens is daarbij 

 op te merken, dat de opgave omtrent die 22 meter vrij onzeker 

 is, want het indringen van de buis is niet minder van de 

 wrijving langs hare wanden, dan wel van den weerstand tegen 

 het ondereinde afhankelijk. Het kan dus niet onmogelijk ge- 

 noemd worden, dat reeds onmiddellijk onder de klei op 16 a 

 17 m. de zandlaag begonnen is. Ook zoude men kunnen 



