( 371 ) 



koesterd hebben, ja sommigen nog koesteren *). Leven i> vooi 

 hem in den ruimsten zin: de openbaring v;m elke kracht, in 

 den meer beperkten, de openbaring der algemeen e grondkrach- 

 ten der natuur in de bewerktuigde lichamen, die wij planten 

 en dieren noemen. Hunne bewerktuiging is voor allengschc wij- 

 zigingen vatbaar, overeenkomstig de gewijzigde omstandigheden. 

 Hoe hij zich dit voorstelde, blijkt vooral uit het eerste der ge- 

 noemde geschriften, waarin hij bepaaldelijk den oorsprong van 

 den mensch behandelt. Om dit geschrift goed te beoordeelen, 

 moet men zich geheel verplaatsen in den tijd waarin het ge- 

 schreven is. Er waren toenmaals zeer weinigen, die twijfelden 

 aan de waarheid van het Mosaïsche scheppingsverhaal van den 

 mensch, vooral niet nadat de geschiedkundige nasporingen van 

 kant, van herder, zimmermann en girtanner, die alle naar de 

 hooglanden van midden-Azië als de bakermat der beschaving 

 heenwezen, er toe geleid hadden om ook daar het Eden te 

 plaatsen, waarvan dit verhaal gewag maakt. Wat de lagere 

 menschenrassen aangaat, zoo beschouwde men deze als terug- 

 gegane, verbasterde nakomelingen van het eerste menschenpaar. 

 Toch hebben reeds van oude tijden af ook juist daaraan tegen- 

 overgestelde denkbeelden bij sommigen bestaan. De zoodanigen 

 stelden zich veeleer eene allengsche vervolkomening van het 

 menschelijk geslacht voor, dat zijn bestaan zoude begonnen heb- 

 ben in eenen zuiver dierlijken toestand, nog ver beneden dien 

 van de wildste thans levende volken. Sporen van zulk eene 

 voorstelling vindt men reeds bij cicero f) en bij horatius §). 

 In veel lateren tijd huldigde haar ook rousseau *"*), ofschoon 



*) Die denkbeelden treffen wij trouwens reeds aan in zijne in 1802 uitgegeven 

 verhandeling; over dit onderwerp. Hij betoogt daarin: "dat de Levenskragt eene 

 «afgeleide kragt der algemeene grondkragten der stoffezy; dat de gewyzigde men- 

 " ging en vorming der stoffen het organismns uitmaakt. Het leven heeft deszelfs 

 " grond in deze gewyzigde menging en vorming der stoffen ; leveudc stof, of or« 

 «ganische stof, is hetzelfde denkbeeld; Leven, afgescheiden van organische stof, 

 » laat zich niet denken ; alzo Leven geen oorzaak, maar gevolg is."" Men zoude 

 het thans niet veel beter kunnen zeggen. 



f) Be inveniione, Lib, I, Art. 2. 

 §) Sermonum Lib. I, Sat. 3. 



**) In zijn Discours sur Porigine et les fondemen.ts de Vinéyalilr parmi les 

 liommes. 



25* 



