( 315 ) 



En hiermede hangt samen, dat kleursensaties zich vermen- 

 gen, toonshoogten zelfstandig blijven; dat alle kleuren zich 

 vormen uit een klein aantal fundamenteele, bij de tonen van 

 fundamenteele geen sprake is ; dat de kleuren met haar over- 

 gangen in een bepaalde orde zich rangschikken in een cirkel, 

 de tonen een enkele reeks vormen, van de hoogste tot de 

 laagste; dat afstomping voor ééne kleur de complementaire 

 daarvan te voorschijn roept, terwijl voor tonen geen com- 

 plementaire denkbaar zijn ; dat, eindelijk, naast de kleu- 

 ren, als zoovele partieële processen, als totaal-proces de 

 sensatie van wit optreedt, waarvan op het gebied der to- 

 nen het analogon niet te vinden is. 



Bij deze uitkomst doet de vraag zich voor, of in het 

 proces der gehoorvezelen dan louter quantitatieve ver- 

 schillen mogelijk zijn. Spreker onderstelt, dat, evenals 

 de snaren van een klavier, de vezelen der membrana ba- 

 silaris, onder den invloed van een klank, door trilling in 

 haar geheel en in gelijke deelen, verschillende trillingswijzen 

 kunnen aannemen en zoodoende in de correspondeerende 

 zeimwvezelen den vorm der physiologische golven kunnen wij- 

 zigen, die voor het timbre niet onverschillig zijn zou. Schijnt 

 ook de theorie van Helmholtz, die in de vezelen der membrana 

 basilaris slechts enkelvoudige trillingen postuleert, met cor- 

 respondeerende partiëele tonen, als zoodanig, voldoende tot 

 verklaring van het timbre, zij sluit de hier gegeven voorstel- 

 ling niet uit, die van de betrekkelijke moeilijkheid, in ieder 

 timbre de partiëele tonen te hooren, mede rekenschap geeft. 

 In zoover zou er dan eenige analogie zijn tusschen verschil- 

 len in kleur en in timbre. — De voorstelling brengt voorts 

 mede, dat iedere klank zijn ondertonen heeft, en wel de 

 enkelvoudige tonen betrekkelijk sterke, wat de neiging zou 

 kunnen bevorderen, om, bij vergelijking met even hooge sa- 

 mengestelde klanken, een enkelvoudigen toon voor een octaaf 

 lager te houden (Helmholtz, Tonempfinsungen. 3 te Ausgabe. 

 p 112). Ook de door bijkomende boventonen stijgende 

 intensiteit van den grondtoon (Seebeck) zou van die on- 

 dertonen kunnen afhankelijk zijn. 



Het 9' ,e deel der 3 (le reeks van de » Onderzoekingen, ge- 



