( 320 ) 



gezichtslijnen, die, op zich zelve, hem nauwkeuriger aan- 

 wijzingen gaf dan haar in het algemeen wordt toegekend, 

 de accommodatie, in associatie met en ook wel onafhankelijk 

 van convergentie, en de parallactische bewegingen van het 

 hoofd, die men steeds willekeurig of onwillekeurig te baat 

 neemt. Altijd is het de bewuste aanstoot tot beweging, niet 

 de beweging zelve, die de voorstelling bepaalt. 



Den invloed der accommodatie, onafhankelijk van con- 

 vergentie, leerde Spr. onder twee omstandigheden kennen : 



1. in de mikropsie (het verkleind zien), bij kunstmatige 

 verzwakking van het accommodatie- vermogen ; 



2. in den invloed der kleur op de voorstelling van af- 

 stand, in verband met de chromasie van het oog: van ro ode 

 en blauwe figuren, in hetzelfde vlak gelegen, schijnen de 

 eerste nader bij het oog dan de laatste, en dientengevolge 

 brengt beweging van het hoofd een parallactische schijn- 

 beweging voort, tegengesteld aan de verwachte Intusschen, 

 terwijl die invloed niet constant is en bij het monoculaire 

 zien grootendeels wegvalt, moet hierbij nog een ander mo- 

 ment als dat der accommodatie in het spel treden, waar- 

 omtrent een nader onderzoek wordt gevorderd. 



Een hoofdfactor is eindelijk de samensmelting der per- 

 spectivische beelden van de beide oogen ; de eigenlijke ste- 

 reoskopie, werkzaam reeds (mits de Kliklijnen in een cor- 

 respondeerend punt samentreffen) bij verlichting door niet 

 meer dan één electrischen vonk, — onafhankelijk dus van 

 convergentie-verandering, waardoor overigens de stereoskopie 

 bevorderd wordt. 



b. Tot het voortbrengen van het effect der derde dimensie 

 staan den schilder al de generatoren der eerste kategorie 

 ten dienste, — licht en schaduw en luchtperspectief, zoowel 

 als de perspectivische vorm : waar hij de lichtsterkte der 

 voorwerpen niet kan evenaren — weet hij ze door middel 

 van contrast nabij te komen. De generatoren der tweede 

 kategorie worden daarentegen geacht buiten zijn bereik te 

 liggen. Inderdaad zijn stereoskopie en parallactische bewe- 

 ging uitgesloten. 



Maar geldt dit ook van de accommodatie? Spr. betoogt 



