( 322 ) 



iuus, wat wel niet schaden kan, en evenzoo de naderbij 

 gelegen indirect geziene voorwerpen, wat in overeenstemming 

 met het zien in de natuur — en dus zeker een voordeel is. 

 Achter het dekkende scherm kan men, bij het afwisselend 

 zien naar aan elkander grenzende punten van voor- en ach- 

 tergrond, de binnen- en buitenwaartsche beweging van het 

 oog constateeren, en bij het ontblooten van het gedekte oog, 

 terwijl het andere op den achtergrond gericht was, vertoont 

 een verticale krijtstreep op het doek zich in ongelijkzijdige 

 dubbelbedden, die in de evenwijdige richting der gezichts- 

 lijnen haar verklaring vinden. Blijkbaar dus richten conver- 

 gentie en accommodatie zich naar de uit andere generatoren 

 alreeds gevormde voorstelling en bevorderen zoodoende de 

 illusie der derde dimensie, waaraan de bij het binoculaire 

 zien gedwongene convergentie op den afstand van het doek 

 afbreuk deed. 



d. Van die illusie is de schijnbeweging op schilderijen, 

 waarvan Spr. uitging, het gevolg. Hoe sterker de illusie is, 

 des te vaster verwacht men, bij zijdelingsche verplaatsing, 

 de correspondeerende parallactische beweging. Op het doek 

 nu blijft zij uit, en het noodwendig gevolg is — of dat 

 een schijnbeweging ontstaat in tegengestelden zin, of dat de 

 voorstelling der derde dimensie verloren gaat : sterk ontwik- 

 keld, is ze tegen de schijnbeweging bestand. 



Ter opheldering wijst Spr. nu op de lucht, die ons, wan- 

 delende in de natuur, schijnt te volgen, terwijl de nabijgelegen 

 voorwerpen terugwijken, en die op een schilderij, waar ze niet 

 volgen kan, schijnt terug te vüeden; op de parallactische 

 verschuiving van voor- en achtergrond, bij beweging van het 

 hoofd heen en weer, die men op een schilderij, gevende de 

 illusie van diepte, evenzoo verwacht als ze zich in de natuur 

 voordoet, en die, uitblijvende, dus schijnbeweging geeft in 

 tegengestelden zin. En zoo moet elk vooruitstekend voor- 

 werp, een arm of been, de kop van een dier, een stok of 

 degen, zelfs een pijp in den mond zich schijnbaar meebewe- 

 gen, omdat de verschuiving op den achtergrond, die men van 

 een vooruitstekend voorwerp mocht verwachten, achterwege 

 blijft. Treffend is de schijn beweging op een en face genomen 



