OVER PARTIËELE RÀCEMIE. 11 



in evenwicht kunnen zijn; in dat punt komen 4 curven samen 

 overeenkomstig de 4 systemen van mono-variant evenwicht, die 

 mogelijk zijn. Warmteonttrekking of warmtetoevoer heeft in een 

 quadrupelpunt eene omzetting tengevolge, waaraan alle aanwezige 

 phasen deelnemen. Is één der phasen verbruikt, dan gaat men uit 

 het overgangspunt op één der curven over. Nu kan de vergelijking, 

 die de omzetting in het overgangspunt uitdrukt aan beide zijden 

 twee phasen, of één en drie phasen bevatten. In het eerste geval 

 kan in beide richtingen één van twee phasen verdwijnen in het 

 laatste geval verdwijnt in de eene richting één bepaalde phase, in 

 de andere één der drie overige; welke, hangt van het volumen 

 van het systeem af. 



In dit laatste geval is het quadrupelpunt weer een waar over- 

 gangspunt voor die ééne phase. 



Ingewikkelder nog zijn de verschijnselen in ternaire systemen. 

 Hier geeft het overgangspunt de waarden van druk, temperatuur 

 en concentraties aan, waarbij 5 phasen naast elkaar in evenwicht 

 kunnen bestaan. Daar ik nu bij het hier volgend onderzoek uit- 

 sluitend oplosbaarheidsverschijnselen heb bestudeerd van partieel- 

 racemische verbindingen, welke eene volkomen analogie moeten 

 vertoonen met de dubbelzouten uit de anorganische en de organische 

 chemie, zooals b.v. astrakaniet en calcium-koperacetaat, zal ik hier 

 alleen het quintupelpunt beschouwen, waarbij evenwicht heerscht 

 tusschen de beide vaste enkelzouten, de oplossing en de gasphase. 



Konden wij in binaire stelsels het quadrupelpunt en de curven, 

 die in dat punt elkaar ontmoeten geven als eene p t projectie 

 der 4 curven voor mono-variant evenwicht met hun snijpunt, zooals 

 die op het p tx oppervlak in binaire stelsels zijn gelegen, thans 

 krijgen wij één variabele meer. 



Onafhankelijk veranderlijk zijn nu niet alleen p, t en x, maar 

 p, t, x en i/ , waarin met x en y bedoeld zijn de concentraties aan 

 elk der beide enkelzouten. Hunne evenwichtsvoorwaarden zouden 

 op dezelfde wijze voortgaande dus in de ruimte slechts met behulp 

 van 4 onderling loodrechte assen voor te stellen zijn, waartoe men 

 de 4 dimensionale meetkunde zou moeten te hulp roepen. 



Echter zijn de 5 curven van mono-variant evenwicht, die thans 

 in het overgangspunt samen komen, ook in eene pt figuur te 

 demonstreeren , waarbij men dan te bedenken heeft, dat langs die 

 curven twee concentraties voortdurend veranderen. Al naar gelang 

 nu een dubbelzout naast oplossing zijn bestaansgebied naar hoogere 

 temperaturen of naar lagere uitstrekt, wordt de voorstelling van 

 het quintupelpunt door hg. 3 of door fig. 4 weergegeven. 



