OVER PART1ËELE RACEMIE. 47 



e. De onderzoekingen wet den tensimeter van Bremer- Fr oioein . 



Doctor heeft het overgangspunt in het hier besproken systeem 

 ook tensimetfisch trachten te bepalen. Hij bracht daartoe in den eenen 

 bol van den tensimeter racemaat, waaraan eenig water onttrokken 

 was. Aannemend nu dat deze reactie zich afspeelt: 



2 [(r-tartraat) 6^ aq] ^r (^-tartraat) 7 aq -j- (/-tartraat) 3 ] / 2 aq -j- 2 1 / 2 H 2 O 



zal dus aan deze zijde van den tensimeter een vier phasen systeem, 

 bestaande uit r, d en /-tartraathydraat en gas ontstaan; de druk van 

 dit monovariante systeem zal nu bij de temperatuur van het over- 

 gangspunt gelijk moeten zijn aan dien van het mono variante systeem, 

 dat in de andere bol van den tensimeter zich bevindt ni. d- en 

 /-tartraat, met hun verzadigde vloeistof en damp. M. a. w. de 

 temperatuur, waar het spanningsverschil is, is die van het over- 

 gangspunt, omdat in het overgangspunt de dampdruk-curven der 

 monovariante systemen elkaar snijden. (Zie Hoofdstuk 11). 



Zulke verhoudingen blijken nu intusschen in het onderzochte 

 systeem absoluut niet op te treden. Onttrekt men aan r-tartraat 

 hydraat water dan splitst het zich niet in de twee enkeltartraat 

 hydraten maar er ontstaat r-tartraat anhydride ! In het eerste bolletje 

 is dus heelemaal geen monovariant, maar een bivariant evenwicht, 

 de dampspanning is door de temperatuur niet bepaald, van een 

 worden in het overgangspunt als criterium is dus geen sprake. 



Onbegrijpelijkerwijze heeft Doctor echter een precies kloppende 

 uitkomst gekregen , hetgeen niet slechts op bovenstaande theoreti- 

 schen grond verwonderlijk is, maar ook om een experimenteel- 

 technische reden. Zijn geheele onderzoek is nl. op een middag 

 tusschen 2 uur en 5.45 verricht, alle dam pspannings-e ven wichten 

 stelden zich bij temperatuursveranderingen binnen enkele minuten 

 in, hetgeen volkomen in strijd is met onze ondervinding en die 

 van anderen, die ons over hun ervaring met den differentiaal tensi- 

 meter inlichtten. 



Wij hebben dan ook maanden er aan besteed deze proef van 

 Doctor te reproduceeren, maar steeds zonder eenig succes. Vreezend , 

 dat zulks aan eigen onbekwaamheid of gebrek in de instrumenten zou 

 liggen, bepaalden wij het overgangspunt van Na% jS0 4 10 aq, vonden 

 dit evenwel met zeer normaal functioneerden tensimeter tusschen 32° 

 en 33°. De conclusie waartoe wij komen is derhalve deze : de bepaling 

 van het overgangspunt is onmogelijk langs den door Doctor beschreven 

 tensimetrischen weg. 



