— 209 — 



eens, waardoor, naar mijn oordeel, de ccnigc considerans voor 

 een verval van meer dan o0 voeten op 3 a 4 palen afstands, 

 al dadelijk vervallen moet. De grond te Telokkompaaij is 

 even weinig, als meer de rivier af, boven den waterspie- 

 gel verheven, loopt ook bij hoog tij onder, en is ook op 

 3 verschillende diepten, op 1 op o en* op ö n. palmen, 

 gelijkelijk als op Nebongse/iboe te zamengesteld gevonden, 

 terwijl op de laatste diepte liet gemaakte gat al spoedig vol 

 water liep. 



Wijze va?i suikerbereiding door de Chinezen en den 

 pangeran .Bax dak aha gevolgd. 



Het riet wordt in alle chinesche fabriekjes aan de Kapoeas, 

 in vertikale houten persen, waarvan de cilinders, van bijna 

 l 1 /^ voeten middellijn, van kajoe maraboe vervaardigd zijn, uit- 

 geperst. Deze worden gewoonlijk door zes menschen in bewe- 

 ging gebragt, die aan een langen, op den eenen cilinder, dio 

 met tanden in den anderen grijpt, bevestigden hefboom trek- 

 ken en met dien rondloopen. 



In de fabriek van den pangeran Bandahara wordt sedert de 

 laatste 2 a 3 jaren niet meer gewerkt; het weinige der vroeger 

 opgerigte gebouwen, dat nog bestaat, is in eenen deerlijk verval- 

 len toestand, en draagt al het uiterlijk als werden de materi- 

 alen, waaruit ze opgetrokken zijn, van tijd tot tijd tot ande- 

 re doeleinden, liet bouwen en vergrooten van eigen woonhuis 

 bijv. aangewend. 



In eene gedekte bijna niet meer beschoten loots staan nog 

 twee vertikale ijzeren persen, elk uit drie cilinders bestaande, 

 die vroeger door 12 menschen moesten bewogen worden. Thans 

 zeide men mij, dat de werkzaamheden weder zouden beginnen of- 

 schoon ik in den omtrek geen riet, enkele stoelen misschien 

 voor huisselijk gebruik uitgezonderd, zag groeijen, en het mij 

 niet duidelijk kon gemaakt worden, waar dat riet dan wel van 

 daan zoude moeten komen. De eene pers was onlangs door 

 een horizontaal getand rad, dat vrij slecht vervaardigd was, 



