— 213 — 



den molen, bij de inlanders in gebruik, en die boven beschre- 

 ven is. 



Maar liet sap wordt niet zoover uitgedampt als de Inlanders 

 en Chinezen dit gewoon zijn te doen. De dan verkregene 

 stroop wordt in eenen aarden pot weggezet, die men gevuld 

 eenigen tijd rustig aan zich zelven overlaat. Alsdan kristal- 

 liseert de suiker in grootere of kleinere kristallen, naar dat 

 de oplossing meer of minder verdund is, als kandijsuiker aan 

 de wanden .en op den bodem van den pot. Bevat de stroop, 

 naar hun oordeel, nu geene kristalliseerbare suiker meer, dan 

 wordt de stroop afgegoten, de kristallen even met water afge- 

 spoeld, en deze verzameld, die dan ook veel op de kandij- 

 suiker der Chinezen in kleur en grootte gelijken. 



In de vallei van Pamangkat, aan den ingang der groote 

 Sambas-rivier, te Sinkawang en op vele andere plaatsen, waar 

 bazars in de nabijheid zijn , wordt suikerriet aangekweekt , 

 dat als zoodanig, om uit de hand te eten, op de bazars ver- 

 kocht wordt. Dit riet wordt rondom de huizen door Chine- 

 zen en enkele Maleijers op kleine vrij onregelmatig aangelegde 

 beddingen aangekweekt, als wanneer de volwassen stokken van 

 tijd tot tijd van de stoelen afgesneden worden, zoodat dezelfde 

 stoel, jaren achtereen rietstokken voortbrengende, eene kleine 

 winst afwerpt. Verder valt omtrent deze kuituur zelve niets 

 aan te merken. 



Het Suikerriet. 



Drie hoofdsoorten van suikerriet heb ik op Borneo onder- 

 scheiden , ofschoon er nog vele variëteiten bestaan , die voor 

 het doel dezer verhandeling van minder belang zijn. 



Ie. De teboe monjait ook teboe glaga genaamd. 



Dit riet , van eene licht grasgroene kleur, wordt alleen en 

 uitsluitend door de Maleijers tot het bereiden van suiker ge- 

 bezigd: mijne javasche bedienden verzekerden mij dat deze riet- 

 soort op Java niet voorkomt. 



Het is een dun, spichtig, weinig hoog opschietend riet, 



