502 



zoo overvloedig op Ceram en Boeroe voorhanden en tegen 

 zoo billijke prijzen en zoo weinig arbeid te bekomen, en 

 voorzag de zee, aan wier stranden zij meest allen wonen, 

 niet verder in hun onderhoud, dan zoude het er al zeer 

 ongelukkig voor hen uitzien. 



Het werk van Dr. P. Bleeker » Reis door de Minahassa en 

 den Molukschen Archipel 11 , bevat veel wetenswaardigs en 

 geeft vele goede wenken. Jammer echter dat er ook veel 

 overdrevens en onuitvoerbaars in voorkomt. Ik zoude 

 mij echter zeer goed met zijne zienswijze kunnen vereeni- 

 gen, wanneer hij zegt op bladz. 150 van het He Deel. 



Ie. » Opheffing der grondslavernij 11 ; hieruit zoude misschien 

 wel een verhuizen van de bevolkingen van Ambon en de 

 Uliassers ontstaan, die zich liever op de sagoerijke eilan- 

 den Ceram en Boeroe zouden nederzetten, doch waarom 

 zoude men zulks vreezen, indien men ook deze eilanden 

 wil exploiteeren en de bestaande nagelkultuur geen be- 

 lang meer inboezemt. 



2e » Opheffing van het monopolie" hiertegen bestaan 

 mijns inziens geen de minste bezwaren. 



5e. »Voorloopige handhaving van de verpligting tot kui- 

 tuur, met vrijlating van het produkt, behoudens keuring 

 ter markt,' 1 en 



4e. » Openstelling van Hila en van de voornaamste ha- 

 vens der Uliassers, voor den algemeenen handel. 11 



Ik zoude er nog als 5e Artikel wenschen bijtevoegen, — 

 invoering van het kultuurstelsel zoo als dit in de Minahassa 

 bestaat, waar welvaart en tevredenheid heerscht; want hoe 

 overdreven begaan men ook met den toestand der Ambon- 

 sche en Uliassersche bevolking wezen moge, komt het mij 

 toch voor dat zij dien ongunstigen toestand veelal aan zich 

 zelven te wijten hebben, doordien zij hunnen tijd niet nut- 

 tig genoeg weten te besteden. Het is waar noch Ambon 

 noch de Uliassers, zijn door de natuur zoo mild bedeeld 

 met uitstekende vruchtbare gronden, als zulks in de Mi- 

 nahassa het geval is, doch wanneer de grondslavernij zal 



