544 



gedwee is als de overige bevolking cler Minahassa. In 



den lateien tijd schijnen zij echter wat handelbaarder 

 te zijn geworden, waartoe een flink bestuur veel heelt 

 bijgedragen. 



Zware bosschen zagen wij hier weinig, daar de rijst- 

 kultuur op drooge gronden tienmaal meer uitgestrektheid 

 behoeft dan die op sawa's, wijl men na het omkappen 

 der bosschen, meestal slechts eenmaal, soms tweemaal 

 padie op die gronden plant, en ze dan verlaat opdat er 

 weder jong bosch (bloekar) op groeijen kan, waardoor zij 

 na verloop van ongeveer 7 a 10 jaren, weder voor de 

 rijstkultuur geschikt zijn, terwijl men op sawa's steeds de- 

 zelfde gronden blijft beplanten. Hierdoor is het dan ook 

 verklaarbaar dat eene slechts geringe bevolking zulke uit- 

 gebreide gronden behoeft, w r aardoor de oude bosschen lang- 

 zamerhand geheel verdwijnen. Dit is voornamelijk het ge- 

 val wanneer de geheele bevolking de rijst als hoofdvoedsel 

 nuttigt, zoo als in de geheele Minahassa, waar men den 

 sagoeboom slechts aankweekt, om bet nut der bladeren 

 voor atap om de huizen te dekken. Er wordt hier geene 

 sagoe bereid, en geene papeda gegeten zoo als elders in 

 de Molukken overal het "geval is. Men vindt bier ook geene 

 sagoebosschen, van die uitgestrektheid als op de andere 

 eilanden, waar de sagoe het hoofdvoedsel der inboorlin- 

 gen uitmaakt. 



De gomoetoe of arengboom, komt hier even als op de 

 eilanden veelvuldig voor, doch daarvan wordt hier even- 

 min als elders zooveel nut getrokken als op Java. In stede 

 van uit het sap (sageroe) suiker te koken, wordt dit slechts 

 gedronken en niet meer getapt dan voor de behoefte noo- 

 dig is. Ook bezigt men de gomoetoe (doek of iendjoek), 

 waarvan men op Java zulke duurzame daken maakt, hier 

 niet tot dit einde, maar verwerkt ze slechts tot touw 

 en belegt er soms de groote wegen mede, om het weg- 

 spoelen der aarde te beletten. Het meeste wordt echter 

 niet geoogst, maar blijft aan de boomen verrotten, zoodat 



