551 



den. Deze plaats is niet terstond aan het meer gelegen, 

 maar op eenigen afstand aan zijne uitwatering ; de tus- 

 schenruimte bestaat uit moerassen en kleine eilandjes, 

 die door aanslibbing en de daarop voorkomende gras- 

 en struik-vegetatie langzamerhand een gedeelte van zijn 

 gebied trachten te ontwoekeren. Te Tondano ziet men 

 dus van het meer zelf niets. 



Te dezer plaatse , in de ontoegankelijke moerassen, woon- 

 de vroeger, in op houten palen gebouwde huizen, een 

 volkstam, die zich onderscheidde door vele geweldena- 

 rijen, die hij op de naburige bevolking pleegde. Daar 

 men hunne woonplaatsen van de landzijde niet konde 

 naderen, is men verpligt geweest eene gewapende sloep 

 op het meer te brengen om ze van die zijde aan te 

 vallen, wat dan ook hunne onderwerping heeft ten ge- 

 volge gehad. 



» Ton 11 beteekend in de landstaal volk en » dano " 

 meer , zoodat » Tondano " de bevolking van het meer 

 uitdrukt. 



Wij zagen in verscheidene negorijen den maisontkor- 

 reler en graanbreker, die daar goede diensten bewijzen; 

 in een paar sekonden loopt de maisvrucht door eenen 

 koker, en komt er volmaakt van de zaden ontdaan weder 

 uit. De graanbreker maalt de maiskorrels niet fijn, doch 

 alle worden er door gebroken , zoodat door beide veel 

 handenarbeid bespaard wordt. Deze molens zijn door den 

 vorigen resident, thans gouverneur van Celebes, inge- 

 voerd en uit de negorijkassen betaald , zoodat ze ten dien- 

 ste staan van al de negorij bewoners. 



Dit is echter het eenige niet waarin de Menadoreezen 

 de Javanen verre vooruit zijn ; ook hunne fraaije nego- 

 rijen, waarin de nette huisjes, in geregelde orde, langs 

 goede breede wegen geplaatst zijn, geven aan het geheel 

 een geordend en vrolijk aanzien. Men geloove echter niet 

 dat dit eene eigene vinding der inboorlingen is; integendeel 

 het bestuur heeft hen daartoe wel degelijk aangespoord, 



