357 



De koffijkultuur is in deze streken minder gunstig, wat 

 aan het grove vulkanische, zand, dat nog niet genoegzaam 

 ontbonden is en hier met zware lagen de oppervlakte be- 

 dekt, schijnt te moeten worden toegeschreven. 



Romohon aan de baai van Amoerang is eene fraaije ne- 

 gorij, met nette wegen doorsneden en bevat vele goede 

 woningen der burgers, doch het is er niet minder warm, 

 dan aan de overige kustplaatsen in de Minahassa. De 

 kontroleur der afdeeling is hier in de loge gevestigd, die 

 er echter wat oud en vervallen uitziet. 



Van hier maakten wij nog een 1 laatsten togt om de zuid 

 naar Koemeloemboeai, waar de zendeling Ulfers gevestigd 

 is, en van daar uit naar Pontak, het zuidelijkste punt dat 

 wij bereikten, en dat digt bij de grens van het rijkje Bo- 

 lang Mogondo gelegen is. % 



De groote weg liep hier tusschen Koemeloemboeai en 

 Pontak langs een 1 diepen afgrond, over een met ko- 

 lossale rotsblokken bedekt terrein, dat niet dan met reus- 

 achtigen arbeid, voor het vervoer van produkten (want 

 hier groeit de koffijboom weder zeer goed) kan geschikt 

 gemaakt worden. Men meende echter een doelmatiger 

 terrein gevonden te hebben, waarheen men dien weg 

 met minder bezwaar zoude kunnen verleggen. En ook 

 in dit opzigt , zijn de Menadoreezen verre boven de Javanen 

 verheven , want terwijl op Java dergelijke werken niet dan 

 met groote kosten voor het gouvernement, en onder het 

 weeklagen der philantropen tot stand gebragt worden, kost 

 het hier slechts een bevel, en zonder morren komt het werk 

 kosteloos tot stand, zoo men inziet dat het ten algemee- 

 nen nutte strekt. Er bestaat hier echter een verschil tus- 

 schen den niet vleescheetenden Javaan, en den krachtigen 

 met varkenvleesch gevoeden Christen of Alfoer, zoodat het 

 mij voorkomt dat de bewoners dezer streken, met uitzon- 

 dering der aan de stranden wonende burgers, meer werk 

 kunnen verrigten dan de Javanen. 



Te Koemeloemboeai vonden wij alleen goed logies bij 



