359 



of meer daarvan verwijderd, naar Menado terug, en onder- 

 namen eenige dagen daarna nogmaals eene reis in het 

 noordelijke gedeelte naar Kassar en Toelap, aan de rivier Gi- 

 rieng en van daar over zee naar Kema, hoofdzakelijk met 

 het doel om de gronden aan de oostelijke helling van den 

 Klabat op te nemen om te beoordeelen of die ook voor de 

 koffijkultuur geschikt waren, hetgeen volgens het verhaal der 

 bevolking niet het geval zoude zijn. 



Te Kasar bezigtigden wij eene groote uitgestrektheid 

 sawa's, die nog slechts weinige jaren geleden uit een moe- 

 ras geschapen, en nog al aan misgewas onderhevig waren. 

 Mijns inziens werd dat veroorzaakt doordien de gron- 

 den te vet en niet genoeg bewerkt, of aan de inwerking van 

 de lucht blootgesteld waren, en ook door dat de padie te digt 

 op elkaar geplant was, zoodat er veel hoop bestaat, dat ze 

 bij doelmatiger en langduriger bewerking, ook vrucht- 

 baarder zullen worden. De bewerking der sawa's staat 

 hier nog veel ten achteren bij die op Java, daar men hier 

 nog niet op de regte hoogte schijnt te zijn. 



Van Kasar volgden wij den grooten weg naar Kema 

 tot Kauditan en sloegen toen links af een 1 smallen weg in , 

 die ons naar de rivier Girieng voerde. In den beginne 

 leidde dit pad nog door bebouwde velden , waar wij eenen 

 heuvel beklommen, van waar men een heerlijk uitzigt had 

 zoo op de reede van Kema als op Poeloe-Lembeh en op de la- 

 ger gelegene, bebouwde velden , den grooten weg van Kema 

 naar Menado en zelfs op het gebergte ten oosten van het 

 meer van Tondano gelegen. Verder op geraakten wij in 

 oorspronkelijken bosschen , die zich voortzetten tot aan Toe- 

 lap of de rivier Girieng. Hier en daar onderzochten wij 

 den bodem , die meestal uit nog geen voet vruchtbare vul- 

 kanische asch, met humus vermengd, bestond; daaronder 

 lag eene dikke laag grof, onvruchtbaar, vulkanisch zand, 

 waarin volgens het zeggen der inlanders, geene koffij tieren 

 wil, maar waarin zij begint te kwijnen en af te sterven, zoo 

 dra de wortels er in doordringen. Wij namen zoowel den bo- 



