77 



door de marine geene klachten meer ingebracht, zoolang 

 de mijn Oraoje-Nassau geregeld doorwerkte, dat is tot het 

 uitbreken der onlusten in het Bandjersche rijk, Mei 1859. 



Na dien tijd werden de Borneo-kolen , zoowel die van 

 de mijn Oranje-Nassau, als die van de mijn Pelarang in 

 Koetei, uitsluitend gebruikt door de stoomschepen , welke 

 in de Zuid- en Ooster-afdeeling van Borneo waren gesta- 

 tioneerd. Eerst in de maand Junij 1864 werden 200 ton 

 kolen, van de mijn Oranje-Nassau, van Bandjermasin 

 naar Palembang verzonden en eerst nu zullen voortaan 

 weer kolen van Oranje-Nassau en Pelarang, door de stoom- 

 schepen worden gebruikt, welke elders dan op Borneo's 

 Zuid- en Oostkust dienst doen. 



Tot April 1859 achtte men de Borneo-kolen als stooin- 

 kolen bruikbaar, zooals boven werd aangetoond, en het 

 is eerst na dien tijd, dat die brandstof in een kwaden' 

 reuk is gekomen bij de stoom-marine. Naar mijne, met 

 gepaste vrijmoedigheid geuite meening, is daarvan de oor- 

 zaak gemakkelijk aan te wijzen. 



In de eerste plaats wensch ik hier te doen uitkomen 

 dat, zoo ver mij bekend is, niet wordt geklaagd over de 

 kolen van de mijnen Oranje, maar dat er wordt geklaagd 

 over Borneo-kolen , zonder de afkomst van die kolen ver- 

 der aan te wijzen. 



Ik heb den mijn-ingenieur Menten, die gedurende twee 

 jaren de mijn Pelarang ontgon en van tijd tot tijd in aan- 

 raking kwam met het personeel van Z M. stoomschepen, 

 gevraagd : naar het gevoelen van de marine officieren over 

 de kolen van Pelarang en of hij ooit klachten had gehoord 

 over de kolen van Oranje-Nassau? Het antwoord van den 

 ingenieur was. »De marine is over de Pelarang-kolen zeer 

 «tevreden,, ook over de kolen te Bandjermasin ontvangen, 

 »(Oranje-Nassau-kolen) hoorde ik nimmer klachten. »De 

 «resident Happé heeft mij gezegd, dat de Sindoro, bij het 

 «kruisen op de noordoost-kust van Borneo, te zamen was 

 «gekomen met de Onrust , welk stoomschip daar ook 



