86 



behouden. Anderen gaan daarbij strenger te werk, en 

 noemen de kolen bruinkolen, zoodra daarin ulmine voor- 

 komt, hoe weinig ook: tot dezen behoort de scheikundige, 

 die te Weenen de Indische kolen onderzocht. Deze onder- 

 scheiding heeft evenwel niets te maken met de waarde 

 der kolen als brandstof, waarover hier sprake is. 



Ten einde de uitkomsten goed te doen verstaan , welke 

 men te Weenen heeft verkregen , zij het mij verguud in 

 herinnering te brengen : dat men onder «Volstrekt warmte- 

 gevend vermogen 1 ' (Absolute Warme-effekt) van eene brand- 

 stof verstaat, de warmte-hoeveelheid, welke door eenzeker 

 gewicht van die brandstof, bij volkomene verbranding, wordt 

 ontwikkeld. 



Dit warmte-gevend vermogen wordt uitgedrukt in warm- 

 te-eenheden, voorstellende de gewichtsdeelen water, waarvan 

 de temperatuur 1°C wordt verhoogd, door de verbranding 

 van 1 gewichtsdeel van de brandstof. 



Op het volstrekt warmte-gevend vermogen der kolen 

 zal later worden teruggekomen. Gewoonlijk gebruikt men, 

 tot vergelijk van kolen, omtrent haar warmte-gevend ver- 

 mogen, de zoogenaamde Berthier'sche proef, waarbij wordt 

 onderzocht hoeveel gewichtseenheden lood van loodoxyde 

 worden herleid, door één gewichtseenheid kolen. Voor elke 

 der verkregen gewichtseenheden lood, 226 warmte-eenheden 

 aannemende, verkrijgt men voor de op deze wijze onder- 

 zochte kolen het betrekkelijk warmte-gevend vermogen. 



Het te Weenen uitgevoerde onderzoek bepaalde, door de 

 Berthier'sche proef, de warmte-eenheden van de boven 

 vermelde Indische kolen, welke door mij aan het gouver- 

 nement zijn aanbevolen voor stoomgebruik , als volgt: 



warmte-eeuliedeu: pet. asch 



De kolen van drie lagen A, G en D, welke 

 in de mijn Oranje-Nassau voor stoom- 

 gebruik worden ontgonnen. 

 De kolen van de boven Kapoeas-rivier, in 

 de Wester-afdeeling van Borneo , aan den 



6079 



2,7 



5905 



4,3 



6102 



6,3 



