188 



Des namiddags te 5 uur verlieten wij Saparoea en, kwa- 

 men den volgenden morgen te 8 uur te Ambon aan. Dit- 

 maal was mijne observatieplaats op het erf van het huis, 

 bewoond door den heer mr. G. J. Keiser, 10 /y ,8 *= S ,72 oost 

 en 16",1 zuid van den vlaggestok in het fort Victoria. De 

 waarnemingen zijn allen op dezen vlaggestok herleid. 



De breedtebepalingen, hier gedaan , gaven voor den vlag- 

 gestok juist hetzelfde resultaat, als die, welke ik op 

 Batoe Gadjah genomen had. — Ik had alleen den tijdmeter 

 Hohwü 391 aan den wal gebracht; de anderen waren aan 

 boord der Suriname gebleven. Aan wal hield deze tijd- 

 meter weder niet juist denzelfden gang, dien hij aan 

 boord gehad had , (en die uit de waarnemingen te Ambon 

 voor en na de reis werd afgeleid). Het is en blijft een 

 vreemd verschijnsel, dat somwijlen de tijdmeters een 

 alles behalve gelijkmatig transport, bij voorbeeld in een' 

 reiswagen , verdragen zonder van gang te veranderen, ter- 

 wijl bij andere gelegenheden eene enkele verplaatsing in- 

 vloed schijnt uit te oefenen. Vooral heeft dit naar mijne 

 ondervinding plaats, wanneer het reeds eenigen tijd gele- 

 den is, sedert dat de tijdmeter is schoongemaakt. Hohwü 

 391 had reeds twee jaar geloopen , en ik had hem ook 

 liever niet medegenomen, ware niet zijn gang te Batavia, 

 vóór de reis, zeer regelmatig geweest. 



Daar het vertrek op den 4den Januari bepaald was, 

 nam ik den 2den des avonds eene tijdsbepaling, en ver- 

 geleek den volgenden morgen op de Suriname de andere 

 tijdmeters met Hohwü 391 , dien ik echter weder mede- 

 nam , ten einde zoo mogelijk nog eene latere waarneming 

 te verkrijgen. 



Bij het terugroeien woei een hevige bries uit het wes- 

 ten , zoodat de roeiers de meeste moeite hadden de sloep 

 voort te krijgen; aan pagaaien was niet te denken. Het 

 bleek uit de waarnemingen, dienzelfden avond gedaan , dat 

 de tijdmeter bij dit transport 25 s versprongen was, het- 

 geen echter onschadelijk was, daar ik het dadelijk ge- 





