505 



i) Voorwaar geen lofspraak op de toenmalige Europeesche 

 gemeente van Batavia. 



Hij prijst hunne wijze van schrijven op klapperbladen 

 met Arabische karakters en zegt, vaak gramstorig te wor- 

 den , als de Europeanen en vooral de Hollanders niets dan 

 het hunne bewonderen en de Indische volken onbeschaafd 

 noemen, daar zij toch, met weinige karakters, veel krach- 

 tiger op eene lakonische wijze hunne meening kunnen 

 uitdrukken, dan de onzen door lange volzinnen en ijdel 

 woordengesnap. Ook schijnt, zegr hij, het bestuur der 

 vorsten op Java tiranniek te zijn, maar zij oefenen dat 

 uit op eene politieke wijze, overeenkomstig den toestand van 

 hun volk; zoodat eenieder die niet blind of van het domme 

 vee-soort is, onmiddelijk kan begrijpen, waarin hier de 

 voornaamste staatkunde bestaat, n. 1. dat de vorsten behoorlijk 

 bevelen, en de ondergeschikten stiptelijk gehoorzamen 2 ). 



Dat de grove empirie der inlandsche dokters niet on- 

 middelijk door Bontius begrepen werd, zal men kunnen 

 toegeven, als men heden ïen dage nog leest, dat eenaan- 

 tal lijders aan hemejoplie, aan boord van het Oostenrijk- 

 sche fregat »Novara\ genezen zouden zijn door het eten 

 van ossen- of varkenslever, of ook door het blootstellen 

 van de oogen aan den damp dier gekookte levers 3 ). Bon- 

 tius verhaalt, 11 dat de lever van eenen haai rauw met 

 zout gegeten, een specifiek middel tegen blindheid of zwakte 

 des gezichts is voor hen, die naar Ambon en de Molukken 

 varen, zelfs de traan daaruit om de oogen gesmeerd is 

 een snelwerkend geneesmiddel; dat zonder twijfel in de 

 eigenaardige werking der stof (proprietafe substantiae) gelegen 

 is; want het is er verre van af, dat de levers van andere 

 visschen , die geneeskracht bezitten, daar zij veeleer de 

 onderwerpelijke kwaal veroorzaken dan genezen. 11 Dat was 

 de meening van Bontius vóór 1629. Had Bontius er over 



») Pag. 129. Zib. VI. 



2 ) Pag. 45. Lih. IV. 



3 ) Ned. Tijcis. van geoeesk. 1858, Dl. V, bl. 508 en 1868 1e Afl. pag. 27. 



