308 



gens Bontius bïj deze verlamming vooral ie pas, als de 

 complicatien opgeheven zijn , en nu volgt de beste raad- 

 geving, dat is: eene gepaste lichaamsoefening en de valida 

 Naturae vis, welke wij eene zuivere lucht willen noe- 

 men; omdat de onreine lucht van Batavia, gedurende en 

 na het beleg van 1628 en 1629, die noodlottige verlam- 

 ming volgens onzen schrijver te voorschijn bracht. Van 

 daar dat bij op meer dan eene plaats te velde getrokken 

 is tegen de vochtige en warme benedenwoningen 1 ). 



Wel is waar, behalve die verpestende lucht van Batavia 

 gedurende het beleg en de duistere en vochtige beneden - 

 woningen, gaf Bontius nog vele andere bijomstandigheden 

 op, die hij wel eens ten onrechte in den beginne van zijne 

 praktijk als de hoofdoorzaak beschouwde, gelijk het drinken 

 van sagueer, waardoor de soldaten en matrozen kwaadsappig 

 werden. Maar Bontius vestigde wel degelijk de aandacht 

 zijner lezers op hetgeen er gebeurde, als gezegde lieden 

 te veel gedronken hadden. Zij gaan dan zonder spreien 

 in de lucht op den grond liggen , waaruit de door vele 

 insecten vergiftigende dampen opwaarts en van boven 

 benedenwaarts als dauw op hun lichaam nedervallen. 2 ) 

 Tegen hun wil moeten zij die inademen , daar de respiratie- 

 en onmerkbare transpiratie niet ontbeerd kunnen worden. 3 ) 



Dat Bontius aan de slagaderen en de ademhaling de- 

 zelfde levensverrichting toeschreef, zoodat de peripherische 

 slagaderen bij de diastole van buiten lucht opnamen, en bij de 

 systole de verwerkte stof (fuligo) naar buiten lieten gaan, 

 dit was vooral toe te schrijven aan het toen nog onbekend 

 zijn der geschriften van Harvey. Hij verkeerde in het denk- 

 beeld, dat het linker hart met levensgeest opgevuld was 4 ). 



Vaak spreekt onze Archiater over de aangename oevers 

 der groote rivier en grachten of kanalen, die altijd met 



») Pag. 27 en 56. 



2 ) Pas. 19, 22, 27. 



3 ) Pag. 3. 



4 ) Pag. 42. (Harvey's Exercitatio verscheen in 1628,) 



