322 



Dewijl van Beverwijck in zijnen schat der ongezondheid ' ) 

 even als vroeger in zijne Idea medicinae veterum 2 ) van 

 bovennatuurlijke oorzaken, van den duivel, bij de pest 

 spreekt, zoekt zijn voormalige medestudent (wellicht van 

 1610 tot 1615) onze Bataviasche geneesheer, de oorzaak 

 der pestaardige ziekten in het luchtbederf, ten gevolge van 

 plaatselijke invloeden gedurende de oorlogen van 1628 en 

 1629. 



Meermalen hebben wij bespeurd in zijne geschriften, 

 vooral in die, welke door den gewezen Brasiliaanschen 

 geneesheer Piso na zijnen dood uitgegeven zijn, dat onze 

 doctor vaak, zoo als in zijne ziekte, het spoor bijster was 

 door het gewauwel der inlandsche doekons; doch dat hij, 

 door uit zijne eigene oogen juist en goed te zien , alras den 

 weg vond , dien hij tot voordeel der Compagnie, der nieuwe 

 gemeente en vooral der menschheid moest opgaan. 



Wij waren, zegt hij, zeer nauw ingesloten door 3i000 

 Javanen, onder het bevel van Tammagom Bouraxa, een 

 zeer ervaren en zeer stout veldheer. 



Dagelijks deden de onzen uitvallen en schermutselingen, 

 die vele vijanden het leven kostten, vooral bij hunne nach- 

 telijke aanvallen. Hunne lijken werden in de rivier ge- 

 worpen en gaven aan het water eenen verpestenden stank, 

 zoodat het onbruikbaar werd. 



De menschen en het vee, gestorven uit gebrek aan 

 voedsel of aan hunne wonden, bleven in de kampongs of 

 in de bosschen onbegraven liggen, waardoor de lucht be- 

 smet werd. 



Daarenboven werd de groote rivier verontreinigd door 

 den wortel van de Serpentaria? colocasia, welke de Javanen 

 in den stroom in duizenden van korven weekten, ten 

 einde daaruit zich zoude oplossen eene vergiftige en slijm- 

 achtige stof, die in een glas water in den tijd van eenige 

 uren, volgens Bontius, als eiwit op den bodem nederslaat. 



l ) Dordrecht iUl, pag. 168. 

 *) L. B. 1637. 



