326 



en na zijne verklaring, dat ieder sterveling, tegen wil en 

 dank, de verpestende lucht van Batavia, die de beri-beri 

 doet ontstaan, moet inademen. De dysenterie en spasmus - 

 (tetanus) waren vergiftigingsverschijnselen en de koortsen, 

 die niet door hem in het bijzonder met eenige zekerheid 

 genoemd konden worden , behoorden tot de synochi pu- 

 tridae, waarin het bloed qualitatief en quantitatief van den 

 regel afweek J ), waarbij Bontius gedacht zal hebben aan 

 overbevolking, aan gebrekkige luchtverversching, aan het 

 onderscheid tusschen beneden- en bovenwoningen, zoodat 

 onmogelijk zijne bedoeling geweest kan zijn, dat zijne hos- 

 pitaallijders door hunne schuld aan de door hem genoemde 

 endemische of volks- of epidemisch-contagieuse ziekten stier- 

 ven , als de voorzorgsmaatregelen niet goed waren of ver- 

 waarloosd werden. Het was zeker met het oog op die 

 tnenschen, welke zich bij eene goede hospitaal-verpleging 

 aan geene dieet- of andere fouten schuldig konden maken, 

 en toch zieker werden en stierven, dat onze Bontius bezwa- 

 ren had tegen die indeeling der zes niet natuurlijke dingen 

 der ouden (VI res non naturales apud Veteres). 



Is het niet opmerkelijk, dat hem het Baljuwschap aan- 

 geboden werd en een hospitaalschip op de reede alhier lag, 

 na het schrijven van zijne «De conservanda valetudine"? 



Is het niet opmerkelijk, dat van af 1628 orde en regel 

 werden gesteld op den aanbouw van huizen en op het 

 zuiveren en schoonhouden der straten en ongeregelde ge- 

 timmerten? Ophoogen der wegen en die met koraal te 

 bestrooien, gemetselde goten te maken, wallen met goten 

 voor den afloop van het water; het planten en bepaggeren 

 van klapperboomen voor de huizen ; keuren op brood, vleesch, 

 visch, arak, enz. vinden wij van af Bontius tijd. 



Het verwondert ons niet, dat hij in 1631 tot Baljuw der 

 stad zijner inwoning aangesteld werd. De gezondheid is 

 de grootste schat en hij, die voor de gezondheid van Bata- 

 via konde zorgen, of liever de maatregelen aanwijzen 



») Pag. 18, 2). Men zie vervolgens pag. 26, 95, 97, 104, 134, 144 en 158. 



