550 



schreven, welke toen alhier plaatselijk onder de Europeanen 

 en heden ten dage nog onder de inlanders heersenen. Hij 

 was de eerste, die aanwees, hoe de lucht van Batavia door 

 verschillende oorzaken verpest is geworden '). 



Als heelkundige kunnen wij hem ter dezer plaatse ook 

 niet nagaan, maar het blijkt uit zijne schriften, dat hij de 

 chirurgie met geluk uitgeoefend heeft. 



De natuurkundigen, die beweren, dat Bontius over die- 

 ren niet veel belangrijks nagelaten heeft, kunnen wij hoogst 

 moeielijk bepaald tegenspreken. Als hij de amphisbaena 

 b. v. van nabij onderzocht had , dan zou hij aan dat dier 

 geen twee hoofden, geen venijn of giftklieren of gifttanden 

 toegekend hebben 2 ) en de kunst van waarnemen ten alle 

 tijde verstaande, zou hij ingezien hebben, dat de gekko 

 door zijn speeksel of eenig ander vocht geene uitslagziekte, 

 koud vuur enz. doet ontstaan, of het voedsel vergiftigt; 

 enz. 3 ). Wij kunnen niet ontkennen, dat onze schrijver 

 als natuurkundige te veel onder den invloed van het na- 

 tionaal bijgeloof nu en dan verkeerde, waarbij hoofdzakelijk 

 kwam het gezag van Plinius, waarop hij nog te veel steun 

 de, alhoewel hij er zich los van wilde maken. 



Was er bij vergiftige dieren tusschen Plinius en de ver- 

 beelding, of het bijgeloof der inlandsche bevolking geen ver- 

 schil, dan onderzocht hij zelden. Hij had eene zekere vrees 

 voor dieren, die bij het volk als venijnig bekend stonden. 

 Maar met hoe vele natuurkundigen, die één ja twee honderd 

 jaar na hem geleefd hebben, stond hij hierin gelijk. In 

 de dierkunde heeft hij zich dus niet onderscheiden , alhoe- 

 wel de opgave der dieren, levende in en om Batavia, te 

 land en te water, altijd wetenschappelijke waarde bezit. 



'). De geleerde Marcus Terentius Varro zegt ergens in zijn werk »De re rastica," 

 dat de moerassige plaatsen dienen vermeden te worden, omdat daar eenige kleine 

 onzichtbare diertjes groeien , die met de lucht door neus en mond in de aderen 

 komen en het bloed bederven, waarna zeer zware ziekten volgen. Joh. van Bever- 

 wijck, Schat der ghesontheyt. Amsterdam 1649 p. 217. (Varro geb. 116 j. v. J. C). 



3 ) Pag. 77. 



3 ) Pag. 57. 



