de oefening en rust, slapen en waken, aderlating en 

 ontlastmiddelen (exernenda ae retinenda) en gemoedsbe- 

 weging gesproken. 



Maar waarom heeft die voor zijnen tijd zóó verlichte 

 man te Batavia in de latijnsche taal eene zeer bevattelijke 

 levensregeling voor de gezonden , of eene verhandeling 

 over de kunst om zijne gezondheid in lndië te bewaren, 

 opgesteld? Wel is waar, tot dus verre schreven de genees- 

 kundigen bij uitzondering in eene andere taal dan in de la- 

 tijnsche, doch in Italië en Engeland bestonden reeds hygië- 

 nische werken in de volkstaal, toen Bontius Europa verliet. 



Was in Nederland de latijnsche taal in de 17de eeuw niet 

 uitsluitend het eigendomsrecht van den zóógenaamden ge- 

 leerden stand, dan toch kan veilig aangenomen worden, 

 dat er in lndië vele deftige kompagnie's dienaren te land en te 

 water zullen geweest zijn , die wenschten ingelicht te wor- 

 den omtrent alles, wat de kunst betrof om de gezondheid 

 te behouden en ziekten te voorkomen en die het latijn 

 niet verstonden. 



Het komt ons voor, dat als onze geneesheer in de ne- 

 derlandsche taal even bondig en sierlijk , als in de latijnsche 

 had kunnen schrijven en de toenmalige gemeente van de 

 slechts tien jaren bestaande stad Batavia meerendeels uit 

 Nederlandsche bestanddeelen ware samengesteld, men met 

 recht van Bontius had mogen verwachten de uitgaaf van eene 

 populair wetenschappelijke, in de Nederduitsche taal geschre- 

 vene gezondheidsleer, zooals de «schat der gezondheijt" van 

 den Dordtschen arts dr. Johan van Beverwijck , verrijkt met 

 verzen van den volksdichter Jacob Cats, welk belangrijk 

 boek, iets later in het licht gekomen dan Bontius geschrift, 

 dezen door zijn overlijden alhier onbekend is gebleven. 



Hoe dit zij , het is te betreuren, dat Bontius zijne «Diaeta "' 

 niet voor het groote publiek geschreven heeft; alsdan had 

 men van af Batavia's stichting spoedig bespeurd, dat de 

 Europeesche geneesheer, niet gedrukt door oorzaken, die 

 den geest van waarneming in den weg staan , los van zijne 

 vooroordeelen en die van anderen, van zucht naar onjuis- 



