540 



tavia het paradijs van vele kruipende dieren, verstrekten de toppen der prach- 

 tige boomen tot prieelen aan vele vogels, de snelvlietende en kristal- 

 heldere rivier, was even als de frissche reede, vervuld met visch; 

 zoodat de wouden , de groote rivier en de zee nabij Batavia dagelijks een 

 zeer overvloedig planten- en dierlijk voedsel voor Bontius en zijne stad- 

 genooten opleverden. 



Met de vloot, die in 1610 onder Both uitzeilde, waren 36 Hollandsche 

 vrouwen medegegaan en tijdens de belegering van het fort, in 1619, waren 

 daarin een dertig- of veertigtal, die met hunne mannen den nood en de 

 ellende van het beleg deelden. 



In 1622 zonden de heeren XVII de zoogenaamde compagnie's dochters 

 uit en geheele huisgezinnen kwamen herwaarts, volgens Bontekoe. In 

 afwachting daarop had Koen de ontslagen krijgslieden en matrozen als 

 volkplanters in Indië aangehouden; doch terecht schreef hij //wat goed is 

 «er te wachten van het schuim van alle volken; soldaten en bootsgezellen 

 «zijn goed tegen den vijand; zij schijnen er toe door God geschapen , maar 

 «wat wil men verrigten met zulke lieden, zoolang de Heeren geene eer- 

 //lijke zenden. Vrij zijnde is het eenigen te veel moeijte om te gapen 

 «en de vrucht in den mond te ontvangen, ja als het hun in den mond 

 «waait, zijn ze te lui om te kaauwen." Over de hem toegezondene 

 •mannen en vrouwen, zegt Koen, «zij zijn onbekwaam tot planting van 

 //eene kolonie; het was eene goddelooze hoop, die veel moeijte gaf 

 «en waarvan eenigen zich slimmer aanstelden, dan de onredelijkste dieren, 

 «die een grouwel en schandaal aan vele der Indianen veroorzaakten, 

 «want de Inlander, geen ander en beter siende, meent dat gansch de 

 «natie zóó goddeloos, onredelijk en onmanierlijk is." Na den dood 

 van den gouverneur-generaal Koen dacht men minder aan de overplanting 

 van Nederlandsche loten op indischen bodem. Het uitzenden van vrouwen 

 naar Indië werd zooveel mogelijk tegengegaan en de reduit //Utrecht" 

 in een vrouwentuchthuis veranderd. Men lokte huwelijken uit tusschen 

 de kolonisten met inlandsche vrouwen , welke kloecke en robuste kinderen, 

 die in het leven blijven, voortbrengen; gelijk de experientie den raad der 

 XVII successivelijk was leerende. x ) 



In de statuten, keuren en ordonnantien van Antonio van Diemen (12 

 December 1642) lezen wij «Alsoo (God betert) bevonden wert, hoe dat 

 «eenige getrouwde als ongetrouwde vrouwen binnen dese republijcke soda- 

 «nigen schandeleusen , vuijlen en ongebonden leven sijn leidende, dat daer- 

 //door niet alleen vele jonge luijden, kinders van eerlijcken huijse, gede- 

 //baucheert ende bedorven, mitsgaders de christenname onder de Heij- 

 «denen en de Moren gelastert, maar ook de straffe Gods over desen staet 

 //gehaelt soude werden, ten ware daerinne sooveel doenlijck voorsien wierde." 



i ) "Verslag aan Z. M. den koning, uitgebracht door de staats- commissie van 16 Junj 

 J857, 's Gravenhage 1858, p. 134, enz. 



