341 



i Soo is bij den gouverneur-generaal en de raden van India omme sulcx 

 «voor te comen, goetgevonden , de oude redout uijtrecht aen de stadswal 

 //aen de westzijde gelegen ende vermits het trecken van de stene rauijr 

 «tot den vorigen dienst onnut geworden, tot een tuchthuijs te approprieren." 



Uit al het vorenstaande wordt Bontius geheel gerechtvaardigd, als hij 

 den inlander en zijne vrouw boven menigen Nederlandschen kolonist der 

 oude Bataviasche burgerij stelt. Minder kunnen wij goedkeuren de mee- 

 ning van de Indische regeering in die dagen, dat door afschuwelijke 

 straffen de misdaden onder de Europeanen bedwongen moesten worden. 

 Wij denken hier niet alleen aan Koen, die Kortenhoeff liet onthoofden; 

 maar ook aan Specx, die jongens van 16 a 17 jaren, in een zak genaaid, 

 in de rivier liet verdrinken, wegens crimen nefandi. 



De laatstgenoemde gouverneur-generaal verklaarde zich evenwel tegen 

 de kerkelijke tucht, omdat die hier onbekend en de gemeente teer was; 

 doch de weleerwaarde en zeergeleerde heer ds. Justus Heurnius, een 

 man in al de wetenschappen zeer ervaren, volgens zijnen boezemvriend, 

 onzen Bontius, merkte den landvoogd op, dat de Bataviasche gemeente 

 (van 1631) niet teer, maar zeer ruw was, zoodat voor haar eene strengere 

 kerkelijke tucht vereischt werd, dan in het vaderland, te weten de ker- 

 kelijke ban, welke hier toegepast was op eene vrouw, die, eenen man 

 in het vaderland hebbende, zich verloofde aan eenen koopman J ). 



In den jare 1631 waren reeds de getrouwde huisgezinnen, waarschijnlijk 

 wegens hun vervallen toestand , aan de compagnie tot last , en hun verzoek 

 om te mogen repatrieeren, werd gretig toegestaan. 



Wij hebben dan ook gezien, dat Bontius voor landbouwers geene gezond- 

 heidsleer geschreven heeft en veilig kan men aannemen, dat in het bebouwen 

 van een klein stukje tuingrond, door eenen onbeschaafden Nederlander, 

 tot onderhoud van zijn gezin, Bontius weinig of geen nut zal gezien heb- 

 ben. Volgens hem zal er geen ander middel van bestaan voor de vrije burgers 

 geweest zijn, dan handel en nijverheid, en hij beleefde, dat de vrije han- 

 del op Batavia, Ambon en Panda meer en meer beperkt werd. 



Tijdens de belegering in 1628 waren er 300 weerbare mannen onder 

 de burgerij, en in 1632, volgens Valentijns mededeeling, 500 lidmaten 

 ingeschreven ' 2 ). 



Den 11 October 1619 waren reeds 400 Chineezen te Batavia en in 1623 

 werden aldaar, volgens W. I. Bontekoe's Avontuerlijke reijse (p. 48) wel 

 1400 Chineezen van de Piscadores verkocht. 



Volgens den genoemden Seijger van Rechteren waren in October 1629 

 te Batavia wel 5000 a 6000 Chineezen, die allerlei bedrijf uitoefenden. 



Het getal Japaneezen te Batavia, toen ten tijde aanwezig, is ons niet 

 bekend; dat van de overige oosterlingen nam steeds toe. 



') Valeotijn oud en nieuw Oost-Indiën. D. IV, 2de stuk, pag. 13 en Bontius pag. 25 en 32. 

 2 ) D. IV, 2de stuk, pag. 16. 



