431 



vondene toename van temperatuur verklaard worden door 

 aan te nemen, dat de bron gedurende de laatste dertig 

 jaren zijn weg, ten gevolge van uitspoeling, door al dieper 

 en dieper gelegen lagen genomen heeft , of moet men hier 

 aan de gevolgen van vulkanische werking denken , daar 

 de nabijzijnde Tjennaï geen uitgedoofde vulkaan is (Nov. 

 1871)? Grootere en kleinere schokken hebben waarschijn- 

 lijk de plaatselijke omstandigheden niet onveranderd gela- 

 ten. In niet vulkanische streken zijn de warme bronnen 

 het minst veranderlijk in warmtegraad. In de bronnen 

 van Sankanoerip en van Tjipannas bij Koeningan doet 

 zich evenwel het tegenstrijdige voor, dat men niet bij deze 

 kan laten gelden wat bij gene opgaat. Tjipannas te Koe- 

 ningan geeft nog steeds water van 56,6°C. (April 1872). 

 Ook is de temperatuur van de warme bron nabij Palima- 

 nan , sedert Junghuhn die waarnam , niet veranderd (9 

 Februarij 1872). Bij de bron van Tjipannas wordt de kwes- 

 tie nog ingewikkelder, daar het mij niet gelukte jodium in 

 het water aan te toonen , hetgeen er in 1854 in voor- 

 kwam (auct. anal. P. J. Maier). Hoe het mogelijk is, dat 

 bronnen in zulk een kleinen kring gelegen als de boven 

 genoemde zulke uiteenloopende verschijnselen vertoonen , 

 en dat niet alle eveneens de gevolgen, of van den gewij- 

 zigden toestand, of van het tijdsverloop, ondervonden heb- 

 ben, weet ik bij de geringe gegevens omtrent de gesteld- 

 heid van den bodem niet te verklaren. (Tjilimoes, nabij 

 Sankanoerip, ligt van de kalkheuvels voorbij Palimanan, 20 

 kilom. hemelsbreedte verwijderd; Tjipannas van Sanka- 

 noerip slechts 12 kilom; Atlas v. Melvill v. Carnb). 



De scheikundige zamenstelling van het water van San- 

 kanoerip, zooals deze door mij gevonden is, stemt ook 

 niet geheel overeen met de uitkomsten van het vroegere 

 onderzoek van den Heer Maier. Ik waag het echter niet te 

 beslissen in hoeverre de mindere hoeveelheid minerale be- 

 standdeelen en het geringere soortelijk gewicht, door het 

 jongste onderzoek aangegeven, toegeschreven moeten wor- 



