14 



* rigtingen gel rok ken zijn ^ zoodanig dat men door middel van deze 

 ulijnen de rigting der schaduwen op beide vlakken naauwkeurig 

 » waarnemen kan. Öp deze vlakken moeten ook een paar verdeelde 

 » lijnen getrokken zijn, zoodat men door middel Tan deze de breedte 



• der schaduwen en den afstand waarop zij van elkander staan naauw- 

 » keurig bepalen kan. Wanneer men dan nog waarneemt, hoeveel 

 » schaduwen in een bepaalden tijd, b. v. een halve minuut, voorbij 

 »eem bepaald punt gaan, zal men ook de snelheid van voortbewe- 

 2>giog leeren kennen. 



» Men zoude hier nog bij kunnen voegen een wit vlak, zoodanig 

 op een voetstuk bevestigd , dat men het alle mogelijke hellingen 

 »kan geven. Men moet dan in het geval men de schaduwen ziet, 

 > zoeken of men aan dit vlak zoodanigen stand kan geven, dat men, 

 \er, terwijl het door de zon beschenen wordt, geen schaduwen op 

 »ziet; indien men zoodanigen stand vindt, moet men de rigting van 

 »de loodlijn op het vlak in dezen stand bepalen. 



»Op zoodanige wijze zal men betere waarnemingen verkrijgen dan 

 » wij nu te Wnitenzonj hebben kunnen doen. 



» De rigting en de breedte der schaduwen, de snelheid van voort- 

 ui beweging, alles wat hierboven omtrent de schaduwen is medegedeeld, 

 »is nu op het oog gemeten en daarom onzeker. Het verschijnsel 

 » der bewegende schaduwen is een zeer vreemd verschijnsel en ik 

 » betreur het zeer, dat wij niet in staat geweest zijn het te Buitenzorg, 

 «waar het bijzonder duidelijk zigtbaar geweest is, naauwkeurig waar 

 » te nemen, hetgeen wij zouden hebben kunnen doen, indien wij de 

 » eenvoudige, hierboven beschrevene nepmiddelen hadden kunnen 

 >> gebruiken." 



Ik heb uit de opgaven vanden heer Bergsma aangaande de richting der 

 schaduwen op de muur en het papier, door constructie en berekening 

 het volgende afgeleid. 



Ik nam aan dat de schaduwstrepen op den muur met eene horizon- 

 tale lijn 42|° helden, zijnde het midden tusschen de schattingen van 

 de heeren hang en Sckeffer, De opgave dat de schaduwlijnen met 

 de kanten van het papier een' hoek van omtrent -15° maakten, kan 

 tweeledig opgevat worden, nl. dat het azimuth dier lijnen \2\\° en 

 2lli° was. Volgens mondelinge verklaring van dr. Bergsma was 

 211 1° bedoeld. Laat men nu door eene schaduwlijn op den muur 

 en hare voortzetting op het papier een vlak gaan, dan snijdt dit vlak 

 den horizon langs eene lijn, die gericht is van 31 1° tot 21 1 |°, (van 

 het noorden rechtsom tellende) , d. i. van IV. O. ten N. naar Z. W. 

 ten Z. , en heeft op den horizon eene helling van 52|°, naar het 

 Westen. 



De normaal op deze vlakte treft het hemelgewelf in een punt dat 

 een azimuth heeft van 121 1° en eene hoogte van 37|°. De zon had 

 tijdens het midden der totale eklips een azimuth van I3l<>,4 en 51° 

 hoogte. Er is dus een verschil van 10° in azimuth en 16° in hoogte. 

 Bij de ruwe schatting van de richting der schaduwlijnen kan deze 

 fout licht begaan zijn, te meer daar de waarnemers niet op de nauw- 

 keurige waarneming van het verschijnsel voorbereid waren. Het 



