^> Tjilentap niet zou opgewerkt zijn, te meer Uensterman speciaal 

 » daarop gelet heeft. 



»De donkerheid was niet zoo groot als verwacht werd; men kou 

 » gemakkelijk den chronometer aflezen en schrijven. Ook schijnt 

 » niervoor de omstandigheid te pleiten, dat niet meer sterren waai- 

 » genomen zijn. 



» Hoewel aan het opzoeken van sterren geen tijd besteed is, had 

 » ik toch van te voren de waarnemers omtrent de plaatsen der pla- 

 » neten en heldere sterren georiënteerd en zou het dus zeer toevallig 

 vzijn dat bij ons ook niet een der planeten gezien is (behalve Venus) 

 «indien niet de groote helderheid zulks belet had. 



»Te Telaga en Soerangga hebben Sesi/tA C/ee en Erxieben Venus 

 »en Mercurius en Venus en Spica gezien 



»De tijd had ontbroken om aan hen nog inlichtingen aangaande de 

 » sterren, die vermoedelijk zigtbaar zouden worden, te verstrekken. 



»Zij hebben dus beiden de door hen waargenomen hemelligchamen 

 » toevallig opgemerkt, hetgeen wel aan te duiden schijnt, dat op hunne 

 » waarnemingsplantsen de donkerheid groote r was. 



» Of welligt de wolken, die daar den hemel bedekien, oorzaak wa- 

 »ren durf ik niet te beslissen. 



» Overigens komt het mij voor dat ook het gelukken der photographiën 

 » gedurende de totaliteit daarvoor pleit, dat bij ons de donkerheid geen 

 » hoogen graad bereikt heeft. 



»Door allen wordt de kleur van de maan gedurende de totaliteit 

 «voor donkerder gehouden, als die van den hemel op eenigen afstand. 

 » Omtrent den aard dier kleur verschillen de gevoelens, hetgeen een 

 » gevolg is der subjectieve opvatting, welligt ook afhankelijk is van de 

 «vermoeijenis van het oog en van de tint van het zonneglas dat gedu- 

 » rende de waarneming gebruikt werd. 



» Interessant komt het mij vcor, hoe Hettslerman de kleuren beoor- 

 » deeld heeft. Hij had met gespannen aandacht aan een kijker ge- 

 vobserveerd die een zwak oranjekleurig zonneglas heeft en schatte 

 » de kleur der maan bij het begin der totaliteit zeer donker violet, later 

 » (toen hij met bloot oog waargenomen had) meer donkerbruin. 



» De indruk, dien de totaliteit op mij maakte, is mogelijk voor een 

 » gedeelte eene werking van het kontrast, aangezien ik bijna aanhon- 

 »dend met zeer donker zonneglas geobserveerd had, dat echter te 

 » vroeg weggenomen werd, waardoor ik verblind was. (1) 



« Ook de kleurenverandering in de corona die Hensterwian opge- 

 » merkt heeft, schijnt van subjectieven aard en is uit het boven me 

 »degedeelde verklaarbaar; ook in 1868 hebben de luitenants-ter zee 

 » hhnle en Commijst^ kleurveranderingen in de Corona waargenomen. 



(1) Ook bij vroegere eklipsen is niet slechts de kleur, maar ook de vorm der 

 maan zeer uiteenloopencl beschreven, zoo zag haar bijv. in 1842 , Cosarie te 

 Vicenm zwartgrijs, als een opgeschaduwde bol, Werdmütler von Elgg insge- 

 lijks bolvormig maar zwart, von Littrow gelijkmatig zwart. Daarentegen zag 

 Bergerus Vassenius den 2 Mei 1733 en Ferrer den 16 Junij 1806 de maan zoo 

 helder dat men de grootste vlakken op haar oppervlak duidelijk zien kon. (M.) 



