34 



bij het vergelijken van een uurwerk , dat middelbaren tijd 

 aanwijst niet een ander, dat naar sterretijd geregeld is, 

 kon dus niet bij de vergelijking aangewend worden. 



Het gedeelte van eenen tik , (dat is halve secunde) , be- 

 grepen tusschen den tik des tijd meters en der pendule, 

 moet getaxeerd worden, en het kwam mij vreemd voor, 

 dat hierin tusschen twee waarnemers een zoo groot verschil, 

 nl. 0,29 , d. i. 0,58 , bestaan kon. Doch het helderde zich 

 op door de manier, waarop de stuurman Blüggel de ver- 

 gelijking deed; deze was namelijk, dat hij, de tikken des 

 tijdmeters hoorende, naar de pendule keek, en het op- 

 houden van den secundewijzer bij elke secunde, op het 

 oog waarnam, even als een voorbijgang eener ster dooi- 

 de draden van een passage-instrument of de aanraking 

 van twee zonnebeelden bij het nemen van zonshoogte met 

 een sextant. Terwijl ik dus slechts één zintuig, het gehóór, 

 bij de vergelijking der beide genoemde uurwerken gebruikte, 

 bezigde de stuurman er twee, het gehoor en het gezicht, 

 en het is bekend, dat dan elke waarnemer zijne eigene 

 constante personele fout begaat. Eene fout van S ,5 in de 

 stelling eens tijdmeters is voor het gebruik op reis van 

 geen belang, en de gang, waarom het voornamelijk op 

 eene zeereis te doen is, wordt door eene standvastige fout 

 in de vergelijking met eene standaard-pendule niet aange- 

 daan; het komt er dus voor de praktijk niet op aan, dat 

 de beschrevene methode op het tijdbalgebouw aangenomen 

 is, hoewel het niet te ontkennen is, dat zij oneigenaardig 

 en, hoewel dan ook eene kleinigheid, onnauwkeurig is. 



Ik heb bij de berekeningen mijne eigene vergelijkingen 

 der tijdmeters met de pendule gebruikt, zoodat van de 

 daardoor afgeleide corr. tijdmeter voor 28 Augustus en 

 1 September 0',5 afgetrokken moet worden. 



Het lengteverschil Bandjermasin-Soerabaja, (of Bandjer- 

 raasin-Batavia) , wordt hierdoor dus 0\o grooter, deze cor- 

 rectie is eerst bij de afleiding der lengteverschillen toege- 



