121 



§ 3. 



Herleiding van circummeridiaanslioogten der maan, voor 

 de bepaling der breedte. 



Enkele malen komt het voor, dat een waarnemer zijne 

 breedte door circummeridiaanshoogten der maan wil be- 

 palen. Dit is mij gebeurd, eens doordien de lucht zoo 

 heiig of bewolkt was, dat geene enkele ster, maar alleen 

 de maan te zien was; eens doordien de maan op een ge- 

 schikt uur des daags door den meridiaan ging. 



Het kwam er nu op aan, uit die metingen de breedte 

 af te leiden. 



Is het waargenomen hemellichaam eene ster, dan kan 



men de gevondene hoogten, mits dicht bij den meridiaan 



genomen , alle door de bekende herleidingsformule: 



cos o cos ^ - sin 2 \t scosycos§\ 2 sin 4 * t 



— r X 2 -— ± ( — r ) COtzXZ — ~ 



sin z sm 1 V. smz J sin 1" 



tot den meridiaan herleiden , van welke in de stuur- 

 manskunst slechts de Ie term gebruikt wordt. In deze 

 beteekent z eene benaderde waarde voor den zeniths- 

 afstand der ster tijdens hare culminatie, en is dus = cp — 8, 

 5 — <P of 180° — <p— 5, naarmate de ster aan de eene of de 

 andere zijde van het zenith culmineert, dan wel hare on- 

 derste culminatie wordt waargenomen. 



Wil men die methode op een bewegelijk hemellichaam, 

 bijv. de maan, toepassen, dan moet men op de volgende 

 omstandigheden letten : 



lo. door de beweging in rechte opklimming vindt men 

 den uurhoek niet door van den sterretijd der waarneming 

 een standvastig, maar wel een veranderlijk getal, (de tel- 

 kenmalige R. Opklimming), af te trekken; 



lo. de declinatie 8, en dus ook z, is niet standvastig, dus 



, _ cos cp cos 8 r cos <pcosü\ 2 



de factoren — * , en f — \ I col z evenmin: 



smz V_ sinz J 



3o. om dezelfde reden moet voor elke waarneming de 

 tot den meridiaan herleide zenithsafstand met de telken- 



