195 



van de Soendasche namen naar de Spaansche voorstelling 

 der klanken aangeduid. 



Hoe lang Noronha in de Soendalanden zich ophield is 

 niet aangegeven, maar wel, „dat de man van een onge- 

 „makkelijk humeur was, dat een buitengewoon geduld 

 „vorderde, en hij bij zijne terugkomst uit de bovenlanden 

 „gemelijk en ziekelijk werd, en droefgeestig, zoo dat alle 

 „verdere gewenschte mededeeling wegbleef en hij eensklaps 

 „besloot te vertrekken met een Fransch schip naar Mauritius, 

 „waar hij kort daarna overleed.' 1 (Voorberigt deel V 29, 30). 

 Van zijn verderen arbeid is mij niets meer voorgekomen. 



Van den in Julij 1805 te Banjoewangi aangekomen 

 Franschen geleerde is mij bekend, dat hij het gebergte 

 Tankoeban-Prahoe heeft bezocht in 1805. Zijne beschou- 

 wingen handelen evenwel minder over de aangelegenhe- 

 den der Soendalanden. (Voyage des I. O. par Sonnini 

 Ann. du Mus. d'hist. nat. Cap. XI. XII.) 



Van Thomas Horsfield , Med. Dr., die in 1804 uit Ame- 

 rika op Java kwam en daar als bezoldigd onderzoeker 

 vrij rond reisde, komen in de deelen VII en VIII Verh. 

 Bat. Gen. eenige stukken voor, die, voor zoo verre de 

 Soendalanden aangaat, over de bergen, de wateren, de 

 mineralen, de planten handelen, en als de oudst bekende 

 opgaven van veel, hooge waarde hebben. De opgaven zijn 

 de eerste meer algemeene, ofschoon dan ook veelal opper- 

 vlakkig voor de kennis der bijzonderheden. 



De bepalingen te Batavia lieten geen vrij onderzoek of 

 reizen toe. De koopmansstaatkunde eischte geheimhou- 

 ding. Reizen naar het binnenland was weglooperij , va- 

 gabondage, en was op bedreiging van kettingslag verbo- 

 den. (Bat statuten 1777, wegloopen.) Gebruik van kaar- 

 ten was misdaad, straatschenderij, diefstal. (Bat. statuten 

 verboden handel art. 71. Straatschenderij art. 2.) Van 

 daar de volslagen onbekendheid met den eigenlijken his- 

 torischen toestand der Soendalanden , vooral van de Oostcr- 

 sche, zoogenaamde Cheribonsche. 



