WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK, 



DOOR 



J. HAGEMAN Jczn. 



Ik wensch enkel het historische over de landen en ber- 

 gen op te geven, zonder te willen beschrijven wat op het 

 gebied der eigenlijke natuurkunde behoort. 



De bergen , de wateren , de vulkanen , de bosschen , de 

 holen en grotten, ontgingen de aandacht niet van de man- 

 nen der compagnie. Uit de kraters werd zwavel, uit de holen 

 werden vogelnestjes, uit de zee werden paarlen, uit de 

 bergen werd goud en zilver, van de klippen werd kalk, 

 uit de bosschen werden balken en brandhout gevorderd; 

 cardamon , kurkuma, verf hout, was, en alles wat konde 

 dienen voor: »Negotiewaren." — Reeds vóór 1695 en 1706 

 werden alle oorden doorkruist door zendelingen en op 

 alles wat voor «Negotie 11 konde dienen werd beslag gelegd, 

 als uitsluitend voor de "Comp. 11 



De eerste kennis over bergen , bij de mannen in de 

 steenen stad Batavia, bepaalde zich bij «den blaauwen 

 berg 11 , later genaamd Gedée , Pangerango; en de Salak deed 

 eerst in Januarij 1699 de aandacht op bergen vestigen. 



Reeds in 1683 vind ik naspoorders van voortvlugtigen 

 doordringen van de noordkust tot de zuidkust. Kapitein 

 Ruis, luitenants Happel, Eigel , Bintang, drongen door tot 

 »het groot binnenmeir, Segaranakan 11 (Val. Ilf. 387). Bij 

 die gelegenheid schijnt bekend te zijn geworden, dat in 

 dit binnenmeer pareloesters gevonden werden , genoeg om 



