274 



Ik houd mij overtuigd, dat de Enganoërs, die uiterlijk 

 nagenoeg in denzelfdeu toestand verkeeren als omtrent 

 1650, waarin de onzen over de 160 menschen van Engano 

 of Telanjang haalden , om hen te Batavia tot werklieden 

 op te leiden 1), zicli zeer spoedig ontwikkelen zouden, wan- 

 neer zij onder goede voorgangers naar het gebergte van 

 Palembang of Hengkoeien verhuisden. Te oordeelen naar al 

 hetgeen de Heer Franeis, een nijverheidsondernemer op En- 

 gano gevestigd, mij van die bevolking verhaald heeften 

 naar al hetgeen in de laatste tijden daarover geschre- 

 ven is (2), meen ik te mogen aannemen, dat de Enganoër 

 niet lang meer in een wilden toestand zal blijven. Tot 

 dus verre was hij onder den invloed van een hoogst 

 ongelukkig spiritualisme aan allerlei soort van duivels 

 overgelaten, die zijne kinderlijke verbeeldingskracht zich 

 schept, even als die der Javanen en Maleiers voor den 

 Hindoe- tijd. 



En hiermede Hooggeachte vriend, eindig ik dezen reeds 

 al te langen brief. Ik heb U hoofdzakelijk willen berich- 

 ten, dat op Zuid-Sumatra s bergen Hypsistenocephali be- 

 staan, die wellicht van de Manta wei-eilanden in vroegere 

 eeuwen gekomen zijn. De bewoners der Philippijnsche 

 eilanden en de. Alfoeren van Celebes behooren volstrekt 

 niet tot de hypsistenocephalen , maar dit kan niet gezegd 

 worden van de Alfoeren van Ce ram 3). 



Batavia, September 1869. 



1) Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde van Nêerlandsch-Indië, uitgege- 

 ven door het Koninklijk Instituut 1854 D. III. p. 38. 



2) Tijdschrift voor Indische Taal-, Land- en Volkenkunde, uitgegeven door het 

 Bataviaasch Genootschap 1869. D. XIX. p. 165. 



3) Deze Alfoeren dragen spimlvormig haar, gedraaid als een kurkentrekker, even 

 als vele zoogenaamde Papoes van Nieuw-Guinea ; sommige schrijvers noemen dit haar 

 der Cerammers zwaar kroes-haar, maar het verschilt zeer veel van het wollige haar 

 der Afrikaansche- en Zuidzee-negers. Tusschen Ceram's Alfoeren, de Papoes en 

 Brachyeephale volken van de Molukken bestaat eene groote vermenging en de 

 Papoes maken het haar verschillend op; van daar is zekerlijk die groote moeilijk- 

 heid in het bepalen van het beeld, den waren Papoe eigen, ontstaan. 



