6 LIQUATIE (ONGELIJKSLACHTIGHEID) 



afleidingen voor weder andere binaire legeeringen zullen daarop 

 volgen. Eindelijk zijn deze dan nog te toetsen aan het zeer ver- 

 spreide materiaal, dat daarvoor reeds beschikbaar is. 



Deze vooropzetting der zilver-koperlegeeringen moge voldoende 

 grond vinden in de volgende omstandigheden: 



Vooreerst hebben zij van oudsher tot de belangrijkste legee- 

 ringen behoord, o. a. door hare toepassing als m uut materiaal; en is 

 juist het optreden van ongelijkslachtigheid vooral aan deze groep 

 van legeeringen het langst met eenige zekerheid bekend geweest. 

 Daarvoor zijn als oorzaken te noemen de relatief hooge nauwkeurig- 

 heid waarmede de analytische bepaling van zilver reeds lang heeft 

 kunnen geschieden, gepaard aan het geldelijk belang dat bestond 

 om goed op de hoogte te zijn van de innerlijke hoedanigheid van 

 materiaal uit deze legeeringen vervaardigd (munten, baren). Verder 

 is een bekende, zeer eigenaardige, richtingsverandering der liquatie 

 bij deze legeeringen, indien de samenstelling daarvan zich regel- 

 matig wijzigt, het uitgangspunt voor mij geweest van deze studie 

 en eindelijk hebben zij voor de laatste het materiaal geleverd dat 

 aan experimenteel onderzoek is onderworpen. 



§ 2. Liquatie h\j zilver-koper-legeeriiigen. 



Zoolang zilver en koper te zamen geallieerd, gegoten en als 

 zeer waardevol materiaal verhandeld en vermunt werd, zal Avel 

 de kennis bestaan hebben van de ongelijkheid van het zilvergehalte 

 in verschillende deelen van grootere geldstukken dezer legeeringen. 

 De nauwkeurigheid toch van de oude gehaltebepalingsmethode van 

 het zilver (cupellatie) liet zeer gemakkelijk de herkenning daarvan 

 toe. Zoo wordt reeds in de 1 G e eeuw *) en ook later 2 ) van deze 

 heterogeniteit gewag gemaakt. Door Jars 3 ) is, tijdens een verblijf 

 in de Saksische mijnstreken de ongelijkslachtigheid van koperhou- 

 dende zilverbaren nader bestudeerd. Hij maakte attent op de tamelijk 

 groote gehalteverschillen die daarin kunnen voorkomen , trachtte na 

 te gaan in hoeverre de temperatuur van den gietvorm vóór het 

 smelten, van invloed was en nam het bijzondere verschijnsel waar 

 dat in baren van betrekkelijk laag zilvergehalte (slecht pasmuntzil- 

 ver dier dagen) het centrum het armst, de buitenzijden daaren- 

 tegen het rijkst aan zilver waren. Deze laatste, inderdaad juiste 



') L.Ercker. Allerfurnem. Mineral. Erzt und Bergw. arten. Frankfort 1580 p. 20 en 26. 



2 ) Cramerus. Ars docim. Duitsche vertaling v. Gellert. 1746, pag. 384. 



3 ) Voyages métallurgiques III, 270 (1781). 



