18 



LIQUATIE (ONGELIJKSLACHTIGHEID) 



Dichtheid. Soort, volumina. 





Vast 



Vloeibaar 



Vast 



Vloeibaar 





10.2 



9.5 



0.098 



0.105 



Eutektikuin 



9. G 



9. O 5 



. 1 04 



0.110 



(Zilver-koper) 













8.5 



8.2 



0.118 



0.122 



In elk der drie gevallen is er contractie bij het vastworden. 



Met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid is nu ook nog 

 te betoogen, dat wanneer zilver of koper zelf uit gemengde smelten 

 zich uitscheidt, daarbij volume-vermindering optreedt. Immers van 

 een legeering als het eutektikum is het waar dat de vorming der 

 smelt uit de beide gesmolten komponenten zonder belangrijke volume- 

 wijziging plaats heeft, daar toch het soort, volumen van gesmolten 

 eutektikum berekend uit de cijfers der komponenten tot een waarde 

 van 0.1 10 voert, overeenkomende met het gemeten cijfer. Bij 

 andere verhoudingen van zilver en koper bestaat nergens aanleiding 

 om aan plotselinge afwijkingen in de volume-verhouding der vaste 

 of vloeibare phasen te denken. Daarom zal de verandering van 

 volume bij het stollen van elk der beide metalen, ten minste wat 

 haar teeken betreft ook blijven bestaan, al heeft de kristallisatie 

 plaats uit een gemengde smelt. 



Beschouwen wij thans practisch het kristallisatie-proces van een 

 munttin van 0.945, wier smelt in den van boven open ijzeren giet- 

 vorm wordt gegoten en kiezen wij daartoe een gedeelte op wille- 

 keurige hoogte , mits niet van het beneden- of boveneinde. Afgifte van 

 warmte heeft zeer snel plaats aan het gedeelte van den dikken 

 ijzeren gietvorm waarmede het beschouwde deel van de smelt in 

 aanraking is. Er moet dientengevolge een temperatuurval zijn, in 

 een horizontaal vlak van het midden der smelt naar den wand. 

 Bovendien moet de temperatuur van iedere fractie der smelt toe- 

 nemen als men overgaat naar een onmiddellijk daarboven gelegen 

 deeltje. Uit de beschouwde horizontale laag begint op een gegeven 

 oogenblik het eerst zilver uit te kristalliseeren onmiddelijk aan den 

 wand, onder voortzetting zoowel naar binnen toe als naar boven, 

 naarmate de warmteafgifte voortgaat. Er wordt geen kristalfragment 

 gevormd of op hetzelfde oogenblik heeft de overal aanwezige smelt, 

 die onder den druk van de hoogere lagen staat de samentrekking 



