32 LIQUATIE (ONGELUKSLACHTIGHEIÜ) 



§ 3. „Zwaartekrachtsliquatie". 



Wanneer zooals hier, sprake is van ongel ij kslachtigheicl van zilver- 

 koperlegeeringen tengevolge van de processen die de stolling bege- 

 leiden, dan dient nog melding te worden gemaakt van een nog 

 niet besproken andere oorzaak voor ongelijke verdeeling der samen- 

 stellende metalen. Bij het onderhavige onderzoek deden zich enkele 

 malen gevallen daarvan voor en wel in het bijzonder bij zeer 

 langzame bekoelingen. Bedoeld wordt eene ontmenging der twee 

 metalen tengevolge van de werking der zwaartekracht op half ge- 

 stolde smelten. Als bij eene stolling een metaal zich begint af te 

 zetten, b.v. zilver zooals hier, dat soortelijk zwaarder is dan de 

 vloeistof waarin het zich heeft gevormd en op zoodanige wijze dat 

 eene verplaatsing uit eigen beweging niet geheel wordt verhinderd, 

 dan zal een neiging bestaan voor dat zilver om in de onderste 

 lagen van het metaalstuk in relatief grooter proportie dan in de 

 bovenste voor te komen. Een lichter metaal zal omgekeerd trachten 

 zich in opwaartsche richting te bewegen. 



Slechts bij uitzondering zal deze vorm van liquatie, die men de 

 „zwaartekrachtsliquatie" zou kunnen noemen, haren invloed in de 

 techniek doen gelden ! ). Er is toch voor noodig een rustig en zeer 

 langzaam stollen. In de praktijk worden smelten bijna steeds uit- 

 gegoten in vormen waarin zij bijna altijd zeer snel bekoelen. Bij 

 gemakkelijk smeltende legeeringen, gegoten in ruime hoeveelheden 

 en met groot verschil in soortelijk gewicht der komponenten, zou 

 een optreden zijn te verwachten. Een goed voorbeeld daarvan 

 levert de stolling van hardlood , eene legeering van lood met een 

 zeker percentage (tot + 20) aan antimonium. Daarbij hebben 

 de antimonium-kristallen, welke zich het eerst afzetten, wanneer 

 hun gehalte grooter dan 12 °/ c is, gelegenheid in de soortelijk 

 zeer zware smelt voor een deel op te stijgen en zich te verza- 

 melen onder de door afkoeling aan de lucht spoedig ontstane vaste 

 bovenkorst. 2 ) 



Enkele voorbeelden die zich bij opzettelijk zeer langzaam uitge- 

 voerde stollingen van zilver-koper hebben voorgedaan, mogen ter 

 verduidelijking worden aangehaald. Het materiaal, zilvergehalte 

 + 0.945, waarvan in de beide vorige bladzijden sprake was, is 



') Niet te verwarren met een scheiding, die aanleiding geeft tot de vorming van twee 

 vloeistoflagen. 



') Het is hier niet de plaats uitvoeriger hierop in te gaan. Beschrijving en illustraties 

 zijn te vinden o. a. in Heyn. Die Metallographie im Dienste der Hüttenkunde, 1903, 

 pag. 22. 



