4 DE SAMENSTELLING VAN HET DUINZAND VAN NEDERLAND. 



het vervoer in het water der rivieren dikwijls overdreven voorstellingen maken 

 Het is geen geweldig schokken of stooten op elkaar, wat de korrels in het rivier- 

 zand ondergaan, maar meer een zachte en gestadige afwrijving, die alleen de 

 scherpe kanten en punten der mineraal-fragmenten, gelijk het rotsgruis ze ons 

 levert, wegneemt. Een kalkspaat- of hoornblendekorrel, die reeds een langdurig 

 watertransport heeft uitgestaan, is toch door betrekkelijk zachten druk, bijv. in 

 een agaten mortier, te vergruizen tot splijtingsblaadjes. 



Nog in het bijzonder wil ik hier opmerkzaam maken op het geologisch belang 

 dezer weeke en brosse mineralen. Hoewel zij, gelijk wij zagen, een vrij lang vervoer 

 in water kunnen weerstaan, kunnen zij — vergeleken bij de bijna onvernietig- 

 bare zirkonen en spinellen — toch niet buitengewoon lang aan de vergruizing en 

 chemische aantasting weerstand bieden ; daarom is hunne herkomst dikwijls met 

 eenige zekerheid aan te wijzen. Zoo bijv. geloof ik, dat de talrijke kalkspaatkor- 

 rels van het duinzand uit het aanzienlijke gebied van den Carbonischen kalksteen 

 in België, dat door de Maas doorstroomd wordt, afstammen, en eveneens door 

 dezelfde rivier naar de Hollandsche kust zijn gevoerd. Hierbij is in het oog te 

 houden, dat de kalkspaat-, veidspaat- en hoorn blendekorrels in het duinzand 

 altijd slechts een gering gedeelte zullen uitmaken van de in het oorspronkelijke 

 rotsgruis of rivierzand voorkomende. Het grootste gedeelte gaat inderdaad te 

 loor, en ware de loop van Rijn en Maas veel langer dan de tegenwoordige, dan 

 zou het de vraag zijn, of er zelfs in 't geheel kalkspaat- en veldspaatkorrels aan 

 ons strand zouden voorkomen. 



Een ander dergelijk voorbeeld is het voorkomen van olivienkorrels, een mine- 

 raal, dat, wel is waar, hard doch chemisch zeer gemakkelijk aantastbaar is 

 (serpentiniseering). Ik meen hiervan vrij zeker den oorsprong in de basalt te 

 mogen aanwijzen, die op zoovele plaatsen aan den Rijn den Devonischen zandsteen 

 doorbreekt. Is de kalkspaat derhalve een mineraal van de Maas, zoo is de 

 olivien een dergelijk van den Rijn. — Op dergelijke wijze van de mineralen 

 in het duinzand met eenige zekerheid den oorsprong aan te wijzen, zal echter 

 wel tot de uitzonderingen behooren. De meeste mineralen komen zoo algemeen 

 voor, of de riviereu loopen door petrographisch zoo verschillende gebieden, dat 

 de aanwijzing der herkomst te ingewikkeld wordt. 



Enkele petrographisch belangrijke mineralen zijn zoo week, dat zij niet in 

 het duinzand kunnen voorkomen. Dit geldt vooral van de groep der bladerige 

 mineralen als glimmer, chloriet, talk. De teere glimmerblaadjes worden zoo 

 goed als zeker bij het watervervoer met het fijne kaolienslib meegenomen en 

 bezinken veel verder in zee dan het zand. Dat zij echter zeer zeker in de 

 oorspronkelijke gesteenten zijn voorgekomen, bewijst de aanwezigheid van biotiet 



