DE SAMENSTELLING VAN HET DUINZAND VAN NEDERLAND. 23 



vormen, welke rijk zijn aan het mineraal en den naam van cordiëriet-gneissen 

 dragen. (In eruptieve gesteenten (porfieren, trachieten) is de cordiëriet slechts 

 uiterst zelden aangetroffen). De buitengewone hardheid van het mineraal (H = 7 a 8), 

 die grooter is dan die van kwarts, doet tevens begrijpen, waarom het zoo goed 

 bewaard is gebleven in het duinzand. 



Kwarts. 



Gelijk te voren reeds meermalen vermeld, vormen de kwartskorrels verreweg 

 het overheerschend bestanddeel van het duinzand (90 a 95 pCt.). Zij zijn 

 echter, niettegenstaande hun talrijke insluitsels, vrij goed in een groep met de 

 enge dichtheidsgrenzen 2.60 tot 2.70 af te scheiden, waarin slechts eenige weinige 

 plagioklaas- en cordiërietkorrels voorkomen. 



De kwartskorrels vertoonen de algemeen bekende optische eigenschappen : den 

 geringen brekingsindex (n = 1.55), zoodat zij in canadabalsem bij gewoon licht 

 wegens de uiterst dunne omtrekken nauwlijks zichtbaar zijn, en de eveneens 

 niet zeer sterke dubbelbreking, die echter, omdat de korrels vrij dik zijn, toch 

 nog zeer levendige polarisatiekleuren oplevert. 



Het ligt niet in mijne bedoeling, om in deze verhandeling de talrijke variëteiten 

 van het kwarts van het duinzand uitvoerig te beschrijven, daar behalve zuivere 

 kwartskorrels (die verreweg de hoofdmassa vormen) allerlei troebele korrels voor- 

 komen, die grootendeels tot kiezellei- of ijzerkiezelfragmenten zijn terug te 

 brengen, welke zoo dikwijls in het in Nederland voorkomende grint voorkomen. 

 Ook vezelige, spherolietische en andere aggregaten komen voor. 



Een enkele belangrijke bijzonderheid van de heldere kwarts wil ik slechts 

 vermelden n. 1. dat bijna zonder uitzondering elke kwartskorrel van het duinzand 

 tusschen gekruiste nicols in een bepaalden stand geheel uitdooft, zoodat bijna elke 

 kwartskorrel een enkel kristal individu vormt. De korrels, die uit meerdere 

 individuen zijn samengesteld, bijv. een mozaïek vormen, zijn uiterst zelden. 



Over de tallooze insluitsels van allerlei mineralen in de kwartskorrels kan 

 ik mij hier evenmin uitvoerig uitlaten. Slechts het volgende belangrijke feit 

 wil ik niet onvermeld laten. Bijna alle kwartskorrels wijzen door hunne insluitsels 

 er op, dat zij uit granieten of uit kristallijne leien (gneissen, glimmerleien) 

 afstammen. Hierop wijzen de bekende vloeistof-insluitsels (met een al of niet 

 bewegelijk gasblaasje), die in snoeren de kwarts doordringen; verder insluitsels 

 als amphiboolnaalden, biotiethexagoontjes, muskoviet- en chlorietschubjes, de 



