24 DE SAMENSTELLING VAN HET DUINZAND VAN NEDERLAND. 



haardunne rutielnaaldjes. (Ook komen voor — doch deze leveren weinig bewijs- 

 kracht voor de afkomst — kleurlooze apatietzuiltjes en sterk lichtbrekende 

 zirkoonkristallen). 



Daarentegen ontbreken in het duinzand zoo goed als geheel de eigenaardige 

 kwartskristallen der kwartsporfieren of kwartstrachieten met hunne bekende 

 inbochtingen en dikke insluitsels van troebele grondmassa en hunne negatieve 

 kristallen (dihexaëders) van bruin glas. 



Dit bijna geheel ontbreken der porfierische kwartsen behoeft ons niet te ver- 

 wonderen. Vooreerst treden kwartsporfieren en kwartstrachieten, hoe sterk deze 

 ook plaatselijk kunnen optreden, in vergelijking van de ontzaggelijke groote massa's 

 van graniet en kristallijne leien zeer op den achtergrond, en eene rivier moet 

 wel een groot kwartsporfier-gebied doorloopen (zooals bijv. de Etsch in Zuid- 

 Tyrol het groote kwartsporfier-gebied van Botzen doorsnijdt) om eenigszins 

 aanmerkelijk porfierische kwartsen in het zand te vertoonen. Bij geen der in 

 Nederland uitmondende rivieren is dit het geval, de Maas doorsnijdt geen 

 porfieren en iu het stroomgebied van den Rijn komen slechts zeer onderge- 

 schikt eenige kwartsporfieren voor, doch te weinig dan dat de kwartskristallen 

 er van tegenover de massa graniet- en gneiskwartsen zouden kunnen uitkomen. 



Opnieuw hebben wij hier dus een bewijs van het feit, dat in granieten en 

 kiezelzuurrijke kristallijne leien de oorsprong van het duinzand is te zoeken. 



Kalk sp aa t. 



In de groep 2.70 — 3.00, die korrels zwaarder dan zuivere kwarts en lichter 

 dan de lichtste ijzerhoudende silicaten (hoornblenden) bevat, komen, naast door 

 insluitsels verontreinigd kwarts, een groot aantal korrels van een kleurloos, zeer 

 sterk dubbelbrekend mineraal voor. 



Overgiet men de korrels van deze groep met zoutzuur, dan heeft een sterk 

 opbruisen plaats. Deze C0 2 -ontwikkeling is voor een deel afkomstig van 

 schelpfragmenten, die men reeds in het gewone duinzand met het bloote oog 

 duidelijk kan onderscheiden. Merkwaardig is, dat, als deze stukjes van schelpen, 

 koralen etc. eenigen tijd in de vloeistof van Thoulet hebben gelegen, zij bruin 

 zijn geworden door inwerking der kwikoplossing. (Waarschijnlijk is deze bruin- 

 kleuring aan de afscheiding van een basisch kwikzout toe te schrijven). 



De opbruising met HG is echter slechts voor een deel aan deze schelpfrag- 

 menten toe te schrijven. De reeds bovenvermelde kleurlooze korrels bruisen 

 ook zeer levendig met verdund zoutzuur, wat men zeer duidelijk onder het 



