30 DE SAMENSTELLING VAN HET DUINZAND VAN NEDERLAND. 



Het soortelijk gewicht der toermalijnen (3,0 — 3,3) maakt dat zij hoofdzakelijk 

 in de amphibool-groep te vinden zijn. Zij vallen hier dan ook spoedig door 

 hun eigenaardige bruinviolette kleur en hun buitengewoon sterk dichroïsrae in 

 het oog. Waar men nog een oogenblik in twijfel mocht staan, of men met hoorn- 

 blende of toermalijn te doen heeft, is een verbrijzeling en onderzoek der schil- 

 fers voldoende. De scherp rechtlijnige splijtblaadjes der amphibool zijn geheel 

 verschillend van de onregelmatige scherven der toermalijn. Yooral in deze 

 dunne fragmenten treedt het buitengewoon krachtige dichroïsme der toermalijn, 

 dat veel sterker is dan bij de amphibool, duidelijk op den voorgrond, de dunne 

 toermalijnschilfers veranderen bij draaiing boven den polarisator van bleekbruin 

 in donkerviolet (bleek inktzwart). 



De vorm der toermalijnkorrels is meestal een ronde, doch komen ook ver- 

 scheidene zuilvormige individuen voor. Bij een dezer liet zich duidelijk de 

 bekende hemimorphie der toermalijnzuilen aantoonen, het eene uiteinde was 

 door een vrij spitsen rhomboëder (R), het andere door een zeer stompen 

 ( — | R) begrensd. 



Aan de langwerpige toermalijnen kan men tevens waarnemen, dat volgens 

 de lengterichting de kleur donker en loodrecht daarop bleek is, zoodat de 

 grootste absorptie volgens de hoofdas (of daar toermalijn optisch negatief is, 

 volgens ro) plaats vindt. 



De uitdooving der langwerpige toermalijnzuilen heeft altijd volgens de lengte- 

 as plaats. Brekingsindex en dubbelbreking zijn bij de toermalijn van gemiddelde 

 sterkte, derhalve het relief en de polarisatiekleuren ongeveer met die der hoorn- 

 blendekorrels overeenkomende. 



Aan insluitsels zijn de toermalijnkorrels vrij arm, en meestal (zooals o. a. 

 aan de scherven duidelijk is waar te nemen) bijna ideaal zuiver. Enkele malen 

 nam ik fraaie scherpe zirkoonzuiltjes met pyramidale eindiging waar, kenbaar 

 aan hun sterk relief en sterke dubbelbreking. Soms heeft de toermalijn ook 

 lange lichtbruine naaldjes (rutiel), die soms eenigszins getand en gekerfd zijn 

 (sageniet). 



Wat de oorsprong der toermalijnkorrels in het duinzand betreft, zoo is, 

 gelijk gezegd, hoewel toermalijn geen wezenlijk bestanddeel der gesteenten uit- 

 maakt, het een vooral in gneissen, granulieten en kristallijne leien dikwijls 

 optredend bijkomend mineraal. Soms zijn ook granieten (vooral in de con- 

 tactzone met sedimentaire gesteenten) er zeer rijk aan. In eruptieve gesteenten 

 komt het overigens zoo goed als niet voor. Op nieuw levert ons de rijkdom 

 aan toermalijn van het duinzand een bewijs daarvoor, dat voornamelijk granieten, 

 gneissen en kristallijne leien de mineralen voor dat zand hebben geleverd, en 



